Ngành 'hot' không còn là tấm vé bảo đảm cho tương lai
Trương Nguyễn Ngọc Hân (28 tuổi, ngụ P.Thủ Đức, TP.HCM) từng chọn ngành ngôn ngữ Hàn với kỳ vọng đây là lĩnh vực có nhu cầu cao và cơ hội việc làm rộng mở. Thời điểm cô thi đại học, ngành ngôn ngữ được đánh giá là hấp dẫn, dễ tìm việc, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào Việt Nam ngày càng nhiều.
Tuy nhiên, sau khi tốt nghiệp, hành trình việc làm của Hân không đi đúng quỹ đạo như dự tính. "Từ lúc ra trường đến nay, mình làm rất nhiều việc như sales, thiết kế, viết nội dung… và chủ yếu dùng tiếng Anh nhiều hơn tiếng Hàn. Có lúc mình tự hỏi không biết đã chọn sai từ đầu hay do thị trường thay đổi quá nhanh", cô chia sẻ. Gần đây rơi vào cảnh thất nghiệp, Hân càng thêm băn khoăn về hướng đi tiếp theo của mình.
Công nghệ thông tin cũng không còn là 'miền đất hứa'
Cách đây 4 năm, ngành công nghệ thông tin (CNTT) được kỳ vọng mang lại công việc ổn định với thu nhập tốt. Tuy nhiên, Nguyễn Thanh Tuấn (22 tuổi, P.Tăng Nhơn Phú, TP.HCM) cũng bắt đầu lo lắng khi chứng kiến sự thay đổi chóng mặt của thị trường. "Có thời điểm mình nghĩ học CNTT thì chắc chắn không lo thất nghiệp. Nhưng nay mình băn khoăn không biết liệu AI có khiến cơ hội việc làm của người mới ra trường ít đi hay không, vì hiện tại nhiều người cũng đang đỏ mắt tìm việc giống mình", Tuấn chia sẻ.
Chuyên gia chỉ ra sai lầm phổ biến khi chọn ngành
Thạc sĩ Trần Nam (Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM) cho rằng hiện nay học sinh thường chọn ngành dựa trên 4 yếu tố chính:
- Độ phổ biến của nghề ở hiện tại và tương lai
- Mức thu nhập kỳ vọng
- Sự phù hợp với năng lực và tính cách bản thân
- Mức độ được xã hội trọng vọng
Theo ông Nam, sai sót phổ biến hiện nay là nhiều em chọn ngành hoặc chọn trường trước. Trong khi đó, trình tự hợp lý phải là:
- Chọn nghề phù hợp với bản thân
- Chọn ngành học và bậc học phù hợp
- Chọn trường học phù hợp với năng lực, tài chính và điều kiện di chuyển
"Nhiều em chỉ nhìn vào tên ngành hoặc tên trường mà chưa soi kỹ mức độ phù hợp của bản thân. Có em học rồi mới nhận ra không hợp, hay không tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo, môn học, áp lực nghề nghiệp, tính bền vững của ngành trong dài hạn... Chưa kể, không ít ngành hiện nay còn được phác họa quá bóng bẩy, khiến học sinh dễ bị cuốn theo hình dung đẹp hơn là thực tế nghề nghiệp", ông phân tích.
Khoảng trống giữa đào tạo và nhu cầu thực tế
Ông Bùi Đoàn Chung, người sáng lập cộng đồng Nghề nhân sự Việt Nam, nhận định thị trường lao động đang tiến hóa nhanh hơn nhiều so với chương trình đào tạo ở các trường đại học. Điều này tạo ra khoảng trống kỹ năng đáng kể giữa những gì sinh viên được học và những gì doanh nghiệp thực sự cần.
Ông Chung đánh giá nhà tuyển dụng hiện nay không còn đặt nặng việc ứng viên học đúng chuyên ngành bằng việc họ có năng lực làm việc thực tế hay không. Xu hướng tuyển dụng đang dịch chuyển sang đánh giá theo:
- Kỹ năng chuyên môn và mềm
- Khả năng thích nghi với môi trường mới
- Tinh thần học hỏi và cầu tiến
- Mức độ sẵn sàng va chạm thực tế
Vì vậy, một tấm bằng đúng ngành không còn là vé thông hành chắc chắn như nhiều người từng nghĩ.
Doanh nghiệp cần thái độ và kỹ năng hơn tấm bằng đẹp
Bà Đinh Thị Tuyết Trinh, Giám đốc nguồn lực Công ty CP văn hóa Tân Bình (TP.HCM), cho biết dù làm đúng hay trái ngành thì khi bước vào môi trường làm việc thực tế, phần lớn sinh viên mới ra trường vẫn gần như là trang giấy trắng. Kiến thức được học ở trường có thể giúp các bạn ứng dụng khoảng 50%, phần còn lại doanh nghiệp phải tiếp tục đào tạo.
"Điều quan trọng hơn cả là thái độ cầu thị, tính kỷ luật, cam kết và tinh thần sẵn sàng học hỏi. Chúng tôi cho rằng thái độ nhiều khi còn quan trọng hơn cả trình độ", bà nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, chị Võ Thị Thanh Huyền, Trưởng nhóm kinh doanh Công ty Mekong Seafood Connection (TP.HCM), cho biết công ty có nhiều nhân sự học trái ngành. Có những bạn học tiếng Anh thương mại, luật… ban đầu chưa biết gì về xuất nhập khẩu, khi tiếp xúc với khách hàng còn thiếu tự tin nên doanh nghiệp phải hướng dẫn từ khái quát đến chi tiết.
Tuy nhiên, theo chị Huyền, nếu có quyết tâm, chịu tìm tòi và học hỏi thì tiến bộ rất nhanh. Bằng chứng là nhiều nhân viên bán hàng xuất sắc nhất của công ty đến từ các ngành học khác nhau.
Lời khuyên từ chuyên gia nhân sự
Chị Lê Ngọc Bảo Trân, quản lý nhân sự tại Bách Việt Group, khuyên sinh viên mới ra trường nên cho mình cơ hội trải nghiệm để hiểu rõ đâu là công việc thật sự phù hợp. Theo chị, nhiều bạn ban đầu chưa có chuyên môn rõ ràng, nhưng nếu yêu thích công việc, chịu khó học và có quy trình đào tạo tốt thì vẫn có thể phát triển.
Ông Nguyễn Đức Trung, Ban đầu tư New World Group, khuyên sinh viên đang băn khoăn về ngành nghề nên:
- Tận dụng quãng thời gian còn ngồi trên ghế nhà trường để thực tập và trải nghiệm nhiều môi trường khác nhau
- Nếu chưa hợp với công việc, các bạn vẫn còn thời gian để điều chỉnh hướng đi
- Học thêm chứng chỉ, đọc sách chuyên ngành, tham gia khóa học kỹ năng để củng cố nền tảng và mở rộng cơ hội việc làm
Theo ông Trung, trong bối cảnh thị trường thay đổi liên tục, điều người trẻ cần không phải là chạy theo ngành bùng nổ nhất thời, mà là xây dựng năng lực có thể thích ứng với nhiều bối cảnh khác nhau. Sự linh hoạt và khả năng học hỏi suốt đời mới chính là chìa khóa thành công trong thị trường lao động hiện đại.
