Hội thảo khoa học với chủ đề "Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành" do Trường Đại học Y tế Công cộng tại Hà Nội tổ chức mới đây đã công bố những bằng chứng mới nhất và đáng chú ý về tình hình kinh doanh, tiếp thị các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới tại Việt Nam. Sự kiện này nhằm mục đích lấy ý kiến từ các chuyên gia và cơ quan quản lý nhà nước, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả thực thi các quy định phòng, chống tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe cộng đồng.
Mức phạt nghiêm khắc và tỷ lệ sử dụng đáng báo động trong sinh viên
Theo quy định tại Nghị định 371/2025/NĐ-CP của Chính phủ, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng có thể bị xử phạt hành chính với mức tiền từ 3 triệu đến 5 triệu đồng. Đây là một biện pháp mạnh mẽ nhằm ngăn chặn sự lan rộng của các sản phẩm này.
Tuy nhiên, kết quả từ một cuộc khảo sát quy mô lớn trên 2.462 sinh viên trong độ tuổi từ 18 đến 24, được thực hiện tại nhiều trường đại học ở các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, Huế và Thành phố Hồ Chí Minh, đã cho thấy một thực trạng đáng lo ngại. Cụ thể, có tới 14,3% sinh viên được hỏi thừa nhận đã từng thử sử dụng thuốc lá điện tử, và 3,3% cho biết hiện vẫn đang sử dụng sản phẩm này.
Đối với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ sinh viên đã từng thử là 6,2%, và tỷ lệ hiện đang sử dụng là 0,8%. Một điểm đáng chú ý khác từ nghiên cứu là độ tuổi trung bình mà giới trẻ bắt đầu tiếp cận và sử dụng các loại thuốc lá mới này là khoảng 16,9 tuổi, một con số khá trẻ và cho thấy sự phơi nhiễm sớm.
Những chuyển biến tích cực và thách thức mới từ môi trường trực tuyến
Sau khi Nghị quyết số 173 của Quốc hội về tăng cường phòng, chống tác hại của thuốc lá được triển khai trên thực tế, nghiên cứu đã ghi nhận những tín hiệu lạc quan bước đầu. Khảo sát tại 126 điểm bán lẻ từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và có địa chỉ cụ thể trên nền tảng Google Maps cho thấy, 64,3% các cơ sở này đã phải đóng cửa, phản ánh hiệu quả bước đầu của công tác kiểm soát và thực thi pháp luật.
Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển công nghệ cũng được nghiên cứu chỉ rõ. Có một sự dịch chuyển đáng kể các hoạt động mua bán, quảng cáo và tiếp thị sản phẩm thuốc lá mới sang môi trường internet. Trong số các điểm bán được khảo sát, 34,9% đã chuyển hướng sang hình thức bán hàng trực tuyến để né tránh sự kiểm soát.
Đáng chú ý hơn, 39,2% sinh viên tham gia khảo sát cho biết họ vẫn tiếp xúc với các quảng cáo về thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng trong vòng 30 ngày qua, và các quảng cáo này chủ yếu xuất hiện trên các nền tảng mạng xã hội. Điều này cho thấy thách thức mới trong việc quản lý nội dung trực tuyến.
Khuyến nghị từ các chuyên gia và bối cảnh dự án
Đại diện nhóm nghiên cứu tại hội thảo đã nhấn mạnh rằng, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, tăng cường giám sát và thực thi pháp luật một cách nghiêm minh, thì công tác truyền thông nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi cũng vô cùng quan trọng. Mục tiêu cuối cùng là bảo vệ sức khỏe cho toàn thể cộng đồng, đặc biệt là nhóm đối tượng thanh thiếu niên và trẻ em - những người dễ bị tổn thương và ảnh hưởng bởi các hình thức quảng cáo hấp dẫn.
Hội thảo này là một phần trong khuôn khổ của dự án lớn mang tên "Hỗ trợ phòng chống tác hại của thuốc lá thông qua việc cung cấp bằng chứng về thực trạng bán, quảng cáo và khuyến mại các sản phẩm thuốc lá mới tại Việt Nam và khuyến nghị các giải pháp ngăn ngừa tác hại của thuốc lá mới". Dự án ý nghĩa này nhận được sự tài trợ từ Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không Thuốc lá (Campaign for Tobacco-Free Kids) có trụ sở tại Hoa Kỳ.
Định nghĩa rõ ràng về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng
Để có cái nhìn rõ ràng hơn, Nghị định 371/2025/NĐ-CP ban hành ngày 31 tháng 12 năm 2025 đã đưa ra các định nghĩa cụ thể:
Thuốc lá điện tử là sản phẩm bao gồm:
- Thiết bị điện tử dùng để làm nóng dung dịch hoặc tạo khí hơi cho người dùng hít vào.
- Bộ phận chứa dung dịch, có thể dùng một lần hoặc nhiều lần.
- Dung dịch thuốc lá điện tử là hỗn hợp lỏng có thể chứa nicotine, phụ gia, hương liệu.
Thuốc lá nung nóng là sản phẩm bao gồm thiết bị điện tử và thuốc lá đặc chế, hoạt động theo các cơ chế như:
- Làm nóng trực tiếp điếu thuốc lá đặc chế.
- Nung nóng thuốc lá trong buồng chứa.
- Hóa hơi dung dịch trước rồi làm nóng gián tiếp thuốc lá.
- Các thiết bị điện hóa hơi cá nhân khác có chức năng làm nóng mà không đốt cháy.
Những định nghĩa chi tiết này tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho công tác quản lý và xử lý các vi phạm liên quan trong thời gian tới.
