Lựa chọn thực phẩm hợp lý, kiểm soát đường, muối, chất béo và đảm bảo đủ nước là những yếu tố cốt lõi giúp bảo vệ gan, thận và tim mạch, đặc biệt ở người có bệnh nền.
Cách chọn thực phẩm giải nhiệt không gây áp lực lên tim mạch, đường huyết
Theo thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115, lựa chọn thực phẩm không phù hợp vào mùa nóng có thể dẫn đến tăng đường huyết nhanh, gia tăng gánh nặng chuyển hóa cho hệ tim mạch. Do đó cần lưu ý:
Ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp
Nên ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp - trung bình, giàu chất xơ như rau xanh, trái cây ít ngọt (ổi, táo, bưởi, thanh long), giúp làm chậm hấp thu glucose và ổn định đường huyết.
Hạn chế đồ uống có đường
Hạn chế đồ uống có đường tự do (nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng chai). Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lượng đường tự do nên nhỏ hơn 10% tổng năng lượng/ngày, tốt nhất ít hơn 5%.
Bổ sung đủ nước
Bổ sung đủ nước, ưu tiên nước lọc. Mất nước trong mùa nóng có thể làm tăng độ cô đặc máu, ảnh hưởng đến huyết áp và chức năng tim mạch.
Kết hợp trái cây với đạm hoặc chất béo lành mạnh
Kết hợp trái cây với đạm hoặc chất béo lành mạnh (ví dụ sữa chua không đường, hạt), giúp giảm tốc độ hấp thu đường. Tránh quan niệm “ăn càng nhiều trái cây càng tốt”, vì đường tự nhiên (fructose) nếu tiêu thụ quá mức vẫn góp phần gây rối loạn chuyển hóa.
Ăn gì để “giải độc gan” và giảm tải cho thận hiệu quả?
Bác sĩ Tố Hi cho biết, trên thực tế, gan và thận đã có chức năng thải độc tự nhiên; chế độ ăn hợp lý giúp hỗ trợ và giảm gánh nặng chuyển hóa, chứ không “thải độc” theo nghĩa trực tiếp. Một số nhóm thực phẩm có lợi gồm:
- Rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ: Rau dền, cải xanh, bầu, bí, mướp… giúp hỗ trợ tiêu hóa và giảm áp lực chuyển hóa. Người bệnh thận mạn cần chú ý kiểm soát lượng kali theo khuyến cáo từ bác sĩ.
- Trái cây giàu nước, ít đường: Dưa hấu, bưởi, cam, thanh long giúp bổ sung nước và điện giải, hỗ trợ chức năng thận. Tuy nhiên cần kiểm soát khẩu phần ở người bị tiểu đường.
- Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa: Cà chua, cà rốt, củ dền, các loại đậu… giúp giảm stress oxy hóa - một yếu tố liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ và tim mạch.
- Thực phẩm dễ tiêu, giàu nước: Canh, súp, cháo loãng giúp cơ thể hấp thu tốt hơn trong điều kiện nóng, giảm gánh nặng tiêu hóa.
Bác sĩ gợi ý thực đơn dễ làm tại nhà, tốt cho sức khỏe
“Trong mùa nắng nóng, các phương pháp chế biến đơn giản, ít dầu mỡ như luộc, hấp, nấu canh hoặc hầm nhẹ thường được ưu tiên vì giúp giữ được dinh dưỡng tự nhiên của thực phẩm, hạn chế chất béo bão hòa và giảm gánh nặng chuyển hóa cho gan, thận, tim mạch. Nên hạn chế các món chiên, xào nhiều dầu, món quá mặn hoặc nhiều gia vị, vì có thể làm tăng áp lực lên gan, thận và mạch máu”, bác sĩ Tố Hi khuyên.
Từ đó, bác sĩ gợi ý các món ăn phù hợp mà mọi người có thể nấu tại nhà:
- Canh bí xanh nấu tôm hoặc thịt nạc: Bí xanh giàu nước, ít năng lượng, hỗ trợ cân bằng dịch và giảm tải chuyển hóa; việc kết hợp đạm nạc cũng giúp đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng mà không làm tăng gánh nặng cho tim mạch.
- Cá hấp gừng hoặc cá hấp rau củ: Cá cung cấp đạm chất lượng cao; các loại cá béo còn giàu omega-3, có lợi cho tim mạch (theo khuyến cáo của Hội Tim mạch châu Âu - ESC). Phương pháp hấp còn giúp hạn chế dầu mỡ và bảo toàn dưỡng chất.
Cách ăn trái cây và đồ thanh đạm đúng cách để bảo vệ mạch máu cho người bệnh nền
Theo thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, trái cây và món thanh đạm là lựa chọn phổ biến trong mùa nóng, nhưng nếu sử dụng không đúng cách vẫn có thể gây tăng đường huyết và tăng huyết áp.
Các nguyên tắc quan trọng gồm:
- Kiểm soát khẩu phần trái cây: Mỗi lần ăn khoảng 1 quả nhỏ hoặc 1 nửa quả cỡ vừa, tránh ăn dồn nhiều loại trái cây ngọt trong ngày.
- Không uống nước ép thay cho trái cây nguyên quả, vì nước ép làm mất chất xơ và khiến đường được hấp thu nhanh hơn.
- Không ăn trái cây thay hoàn toàn bữa chính vì dễ gây mất cân bằng dinh dưỡng.
- Hạn chế muối “ẩn” trong các món thanh đạm (canh, súp, đồ luộc).
- Tránh các món “giải nhiệt” nhưng nhiều đường hoặc muối như trái cây dầm sữa, nước trái cây đóng chai, món muối chua mặn.
