Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học Thuốc Nam, cho biết cây mào gà trắng có tên khoa học là Celosia argentea, thuộc họ Dền (Amaranthaceae). Đây là loại cây thân thảo dễ trồng, thường được biết đến như một cây cảnh nhờ cụm hoa trắng mềm mại và nổi bật. Trong dân gian, cây còn được sử dụng làm rau ăn và dược liệu.
Công dụng theo y học cổ truyền
Theo y học cổ truyền, mào gà trắng có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, có tác dụng lương huyết và cầm máu. Dược liệu này thường được dùng để hỗ trợ các trường hợp đi ngoài ra máu, trĩ, rong kinh nhẹ hoặc các vấn đề xuất huyết thông thường. Ngoài ra, cây còn được cho là có tác dụng hỗ trợ sáng mắt, giảm mỏi mắt, đỏ mắt và cải thiện một số rối loạn tiêu hóa nhẹ.
Cách sử dụng trong dân gian
Tiến sĩ Phương thông tin: "Trong các bài thuốc dân gian, hạt mào gà trắng (thanh tương tử) thường được phơi khô rồi sắc nước uống. Hoa hoặc toàn cây được dùng để hỗ trợ cầm máu và điều hòa tiêu hóa. Ở một số địa phương, người dân sử dụng hạt mào gà trắng nhai lấy nước, phần bã đắp ngoài da trong trường hợp bị rắn độc cắn theo kinh nghiệm truyền miệng dân gian."
Không chỉ dùng làm thuốc, ngọn và lá non của cây còn có thể chế biến thành món ăn. Nhiều gia đình dùng lá mào gà trắng để luộc hoặc nấu canh tương tự rau dền, vừa dễ ăn vừa bổ sung chất xơ cho cơ thể.
Nghiên cứu hiện đại về cây mào gà trắng
Các nghiên cứu hiện đại bước đầu cho thấy mào gà trắng chứa flavonoid, saponin và polysaccharid - những hoạt chất có khả năng chống oxy hóa và chống viêm. Một số nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận cây có tác dụng tăng độ bền thành mạch, hỗ trợ cầm máu và bảo vệ niêm mạc ruột, từ đó góp phần cải thiện chức năng tiêu hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng lâm sàng hiện vẫn còn hạn chế và phần lớn mới dừng ở mức nghiên cứu thực nghiệm.
Lưu ý khi sử dụng
Dù mào gà trắng là cây thuốc dân gian quen thuộc, chuyên gia khuyến cáo người dùng cần thận trọng. Người dân không nên sử dụng mào gà trắng như thuốc thay thế điều trị y khoa trong các trường hợp xuất huyết nặng. Người có tỳ vị hư hàn cần dùng với lượng vừa phải, trong khi phụ nữ mang thai nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng.
Bên cạnh đó, cây mào gà trắng còn được biết đến với nhiều công dụng khác như hỗ trợ thanh nhiệt, giảm dị ứng, hỗ trợ giảm cân và kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, cần có thêm nghiên cứu để khẳng định những tác dụng này.
