Bộ Y tế vừa ban hành hướng dẫn mới về chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola, thay thế quy định cũ từ năm 2014. Theo đó, Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, có khả năng bùng phát thành dịch lớn với tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 50%, thậm chí lên tới 90% trong một số đợt dịch.
Đặc điểm của virus Ebola
Bệnh được phát hiện lần đầu năm 1976 tại Cộng hòa Dân chủ Congo, gần sông Ebola, nơi virus được đặt tên. Virus lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc mô của người và động vật nhiễm bệnh như dơi ăn quả, linh trưởng hay nhím. Các vật dụng nhiễm dịch tiết như quần áo, chăn màn, kim tiêm đã qua sử dụng cũng có thể trở thành nguồn lây.
Hiện chi Ebolavirus gồm 6 loài, trong đó Zaire ebolavirus, Sudan ebolavirus và Bundibugyo ebolavirus từng gây ra nhiều đợt dịch lớn tại châu Phi. Đáng chú ý, chỉ chủng Zaire ebolavirus có vaccine phòng bệnh và thuốc điều trị đặc hiệu bằng kháng thể đơn dòng.
Đối tượng nguy cơ cao và triệu chứng
Những người có nguy cơ cao mắc bệnh gồm thợ săn, người sống trong rừng tiếp xúc với động vật hoang dã bị bệnh hoặc chết, người tiếp xúc với máu và dịch tiết của bệnh nhân Ebola, cùng nhân viên y tế trực tiếp điều trị. Thời gian ủ bệnh kéo dài 2-21 ngày. Người bệnh thường khởi phát với sốt cao đột ngột, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, đau họng, nôn ói, tiêu chảy và đau bụng. Ở giai đoạn nặng, có thể xuất hiện ban đỏ toàn thân, xuất huyết, đi ngoài phân đen, ho ra máu, chảy máu chân răng, suy đa cơ quan và sốc.
Chẩn đoán và điều trị
RT-PCR là tiêu chuẩn vàng để phát hiện virus Ebola. Ngoài ra, test nhanh kháng nguyên cùng các xét nghiệm máu, đông máu và hóa sinh được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi tiến triển bệnh. Một ca bệnh nghi ngờ được xác định khi người bệnh sốt từ 38 độ C trở lên kèm đau đầu, nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc xuất huyết không rõ nguyên nhân và có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát triệu chứng.
Về điều trị, Bộ Y tế nhấn mạnh nguyên tắc cách ly hoàn toàn và điều trị hỗ trợ tích cực. Hai loại kháng thể đơn dòng INMAZEB và EBANGA có hiệu quả đối với chủng Zaire ebolavirus, nhưng các chủng Ebola khác chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Các biện pháp điều trị chủ yếu gồm hạ sốt bằng Paracetamol, bù nước điện giải, chống nôn, kiểm soát co giật, truyền máu khi mất máu cấp và hồi sức tích cực. Bộ Y tế khuyến cáo không sử dụng các thuốc chống viêm không steroid như Ibuprofen hoặc Diclofenac.
Đối tượng đặc biệt và phòng chống dịch
Phụ nữ mang thai, trẻ em, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn, cần theo dõi sát. Phụ nữ cho con bú nên ngừng cho trẻ bú vì virus có thể lây qua sữa mẹ. Tất cả ca nghi ngờ hoặc xác định mắc Ebola phải được cách ly và điều trị tại cơ sở y tế, không điều trị tại nhà. Người tiếp xúc gần cần được theo dõi sức khỏe trong 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối cùng.
Vaccine Ervebo đã được WHO và FDA phê duyệt từ năm 2019 để phòng bệnh do chủng Zaire ebolavirus, nhưng chưa có vaccine hiệu quả với các chủng Ebola khác.
