Nam bệnh nhân 44 tuổi thoát chết thần kỳ sau cơn ngừng tuần hoàn đột ngột tại Bệnh viện Bạch Mai
Vào ngày 18/3, Trung tâm Cấp cứu A9 thuộc Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận một trường hợp cấp cứu đặc biệt. Bệnh nhân là nam giới, 44 tuổi, với tiền sử sức khỏe tốt, không hút thuốc và không có bệnh lý tim mạch nào trước đó. Người này nhập viện vì triệu chứng đau tức ngực nhẹ và có thể tự đi bộ vào trung tâm cấp cứu.
Diễn biến bất ngờ từ triệu chứng nhẹ đến nguy kịch
Ban đầu, kết quả khám lâm sàng cho thấy các chỉ số sinh tồn của bệnh nhân khá ổn định: mạch đập 90 lần/phút, huyết áp 120/80mmHg, không ghi nhận rối loạn nhịp tim hay tiếng thổi bất thường. Điện tâm đồ chỉ phát hiện hình ảnh ST chênh không điển hình ở các chuyển đạo trước tim, chưa đủ để khẳng định tổn thương mạch vành hay nhồi máu cơ tim.
Bệnh nhân được chỉ định lấy máu để làm các xét nghiệm cơ bản và định lượng troponin T. Dự kiến, nếu kết quả bình thường, bệnh nhân có thể được cho về nhà để theo dõi tiếp. Tuy nhiên, trong lúc ngồi chờ kết quả tại Trung tâm Cấp cứu A9, tình huống bất ngờ xảy ra: bệnh nhân đột ngột ngã khuỵu, mất ý thức và rơi vào tình trạng ngừng tuần hoàn.
Quy trình cấp cứu khẩn cấp và phát hiện nguyên nhân hiếm gặp
Ngay lập tức, các bác sĩ tiến hành ép tim và ghi nhận rung thất trên monitor. Bệnh nhân được sốc điện 3 lần, đặt nội khí quản và tiếp tục hồi sinh tim phổi. Sau khoảng 15 phút nỗ lực, mạch của bệnh nhân đã trở lại và tuần hoàn tự nhiên được tái lập (ROSC).
Các bác sĩ nhận định nguyên nhân nhiều khả năng do tim mạch gây rung thất. Ngay sau đó, ê-kíp đã hội chẩn khẩn và chuyển bệnh nhân đi chụp và can thiệp mạch vành ngay lập tức. Kết quả chụp mạch vành đã phát hiện một tổn thương hiếm gặp: cầu cơ động mạch liên thất trước LAD kèm theo hẹp tới 99% đoạn mạch vành sau cầu cơ. Tổn thương này được xác định là nguyên nhân trực tiếp gây ra rối loạn nhịp thất ác tính.
Bệnh nhân được đặt stent LAD thành công. Sau can thiệp, bệnh nhân được chuyển về phòng hồi sức, tiến hành hạ thân nhiệt chỉ huy trong 48 giờ, kết hợp an thần, thở máy, hỗ trợ huyết động và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Kết thúc liệu trình hạ thân nhiệt, bệnh nhân tỉnh táo, được rút ống nội khí quản và hồi phục hoàn toàn mà không để lại di chứng nào.
Giải thích chuyên sâu từ chuyên gia hàng đầu
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9, cơ chế bệnh sinh cốt lõi trong trường hợp này là hiệu ứng huyết động của cầu cơ (myocardial bridging). Ông giải thích:
- Hầu hết bệnh nhân có cầu cơ mạch vành không có triệu chứng do máu vào động mạch vành ở thì tâm trương, khi không bị chèn ép.
- Tuy nhiên, ở thì tâm thu, mạch vành bị chèn ép gây giảm dòng chảy tạm thời. Đoạn sau cầu cơ, dòng máu ra khỏi vùng chèn ép tăng tốc kèm theo xoáy, dẫn đến tổn thương nội mạc, viêm nội mạc, tích tụ và hình thành mảng xơ vữa.
- Ngoài ra, cầu cơ còn gây cơ chế bẫy huyết động (hemodynamic trap). Khi gắng sức hoặc stress, cầu cơ co mạnh hơn, càng làm rối loạn dòng chảy, có thể gây thiếu máu cục bộ, nặng hơn dẫn đến loạn nhịp ác tính và đột tử.
Trong trường hợp này, bệnh nhân bị hẹp rất nặng LAD sau cầu cơ, vùng cơ tim thiếu máu lớn. Khi có co thắt mạch vành kèm theo mảng xơ vữa không ổn định, đã dẫn đến thiếu máu cấp tính và đột ngột rung thất. Đây có thể được xem là dạng rối loạn nhịp thất ác tính do thiếu máu đột ngột (ischemia-triggered malignant ventricular arrhythmia).
Những điểm đáng lưu ý và bài học từ ca bệnh
Điểm đáng chú ý của trường hợp này là bệnh nhân không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, triệu chứng lâm sàng mơ hồ và điện tâm đồ không điển hình. Kết quả troponin ban đầu thậm chí còn trong giới hạn bình thường (9,6 lúc vào viện), và chỉ được trả về sau khi bệnh nhân đã ngừng tuần hoàn. Biểu hiện đầu tiên của bệnh nặng chính là rung thất và ngừng tuần hoàn.
Phó Giáo sư Tuấn nhấn mạnh: "Nói cách khác, đây là trường hợp thiếu máu cơ tim đang hình thành, biểu hiện bằng rối loạn nhịp thất ác tính trước khi tăng marker tim." Thông thường, với các triệu chứng như vậy, bác sĩ có thể kê đơn cho bệnh nhân về nhà hoặc theo dõi tại tuyến y tế cơ sở. Nếu ngừng tuần hoàn xảy ra mà không được xử trí kịp thời, bệnh nhân sẽ tử vong.
Trường hợp này cho thấy một thực tế đáng lưu ý:
- Người trẻ không đồng nghĩa với nguy cơ thấp; họ vẫn có thể có tổn thương mạch vành nguy hiểm.
- Những tổn thương như cầu cơ kèm xơ vữa khu trú rất khó phát hiện nếu chỉ dựa vào điện tâm đồ và xét nghiệm máu thông thường.
Vai trò của kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến
Hiện nay, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính đếm photon (Photon-counting CT), đang đóng vai trò quan trọng. Kỹ thuật này cho phép:
- Quan sát chi tiết lòng mạch với độ phân giải rất cao.
- Phát hiện các mảng xơ vữa nhỏ và tổn thương sớm.
- Đánh giá chính xác các cấu trúc bất thường như cầu cơ.
- Giảm liều thuốc cản quang và phân tích các thành phần mảng bám dựa trên phân tích năng lượng.
Lời cảnh báo và khuyến nghị từ chuyên gia
Ngừng tuần hoàn do yếu tố tim mạch vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong đột ngột tại các phòng cấp cứu. Đáng chú ý, có một tỷ lệ không nhỏ xảy ra ở người trẻ, không có bệnh nền, với biểu hiện lâm sàng và cận lâm sàng ban đầu rất nghèo nàn.
Trường hợp trên không chỉ là một ca cấp cứu thành công mà còn là lời nhắc nhở quan trọng:
- Không nên chủ quan với bất kỳ cơn đau ngực nào, dù chỉ thoáng qua hoặc ở mức độ nhẹ.
- Không nên bỏ qua các trường hợp "không điển hình" trong chẩn đoán tim mạch.
- Cần chủ động tiếp cận các phương tiện chẩn đoán hiện đại để tầm soát và phát hiện bệnh trước khi biến cố nghiêm trọng xảy ra.
Ca bệnh này một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của việc cảnh giác cao độ và ứng dụng công nghệ tiên tiến trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý tim mạch phức tạp.
