Nhiều phụ huynh lầm tưởng rằng trẻ bị cận thị vì học trong điều kiện thiếu sáng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia nhãn khoa, nguyên nhân chính lại đến từ việc trẻ ít ra ngoài trời, nhìn gần quá nhiều và tiếp xúc kéo dài với màn hình điện tử.
Ngày càng nhiều trẻ bị cận thị do lối sống thay đổi
Chia sẻ bên lề Chương trình cộng đồng “Ngày hội Bé vui khám mắt” diễn ra tại Trường Mầm non Đống Đa sáng 7/6, ThS.BS Đinh Thị Phương Thủy, chuyên gia nhãn khoa, người sáng lập Quỹ Triệu đôi mắt sáng cho biết, tỷ lệ cận thị ở trẻ em Việt Nam đang gia tăng đáng báo động, có nơi lên tới 50-70%.
Bên cạnh cận thị, nhiều trẻ còn mắc các rối loạn thị giác khác như nhược thị, loạn thị, những vấn đề âm thầm nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến học tập và tương lai. Nhiều trường hợp được phát hiện quá muộn.
Đáng chú ý, nhiều người lầm tưởng cận thị là do thiếu ánh sáng khi đọc sách. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã chứng minh ánh sáng nhân tạo, dù sáng đến đâu, không thể thay thế được ánh sáng mặt trời.
Theo BS Thủy, yếu tố quan trọng nhất liên quan đến sự gia tăng cận thị hiện nay là việc trẻ em ngày càng ít thời gian hoạt động ngoài trời.
Vai trò của ánh sáng tự nhiên
“Ngày trước, trẻ em chủ yếu chơi ngoài trời, chăn trâu, đá bóng, chạy nhảy... Mắt liên tục được tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên cường độ cao (khoảng 10.000 đến hơn 100.000 lux). Ánh sáng mặt trời kích thích võng mạc giải phóng dopamine, một chất tự nhiên có tác dụng ngăn không cho trục nhãn cầu dài ra quá mức (nguyên nhân gây cận thị)”, BS Thủy phân tích.
Trong khi đó, ngày nay, trẻ học trong nhà, chơi trong nhà, dưới ánh điện tuýp/LED chỉ đạt khoảng 300-500 lux, quá yếu so với nhu cầu của mắt để ức chế cận thị. Thiếu dopamine, nhãn cầu dễ bị dài ra.
Thói quen nhìn gần kéo dài
Bên cạnh việc thiếu ánh sáng tự nhiên, thói quen nhìn gần trong thời gian dài cũng là nguyên nhân quan trọng khiến tỷ lệ cận thị ngày càng gia tăng.
Theo BS Thủy, trước đây trẻ em thường quan sát không gian rộng lớn như cánh đồng, bầu trời hay cây cối, chủ yếu nhìn xa. Điều này giúp các cơ điều tiết trong mắt được thư giãn tự nhiên.
Ngày nay, trẻ bị "giam" trong 4 bức tường. Mắt liên tục phải nhìn gần: nhìn bảng, nhìn sách, nhìn màn hình điện thoại, máy tính bảng (với khoảng cách chỉ 20-40 cm). Việc mắt phải điều tiết liên tục trong nhiều giờ khiến thủy tinh thể bị phồng dày lên, lâu ngày không co lại được như cũ, dẫn đến cận thị giả rồi thành cận thị thật.
Ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử
Ngoài ra, ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử cũng là yếu tố đáng lo ngại. Đèn dầu hay ánh nến phát ra ánh sáng ấm, không có ánh sáng xanh năng lượng cao (HEV). Ngược lại, màn hình điện thoại, máy tính bảng và một số loại đèn LED kém chất lượng ngày nay phát ra lượng lớn ánh sáng xanh, gây mỏi mắt kỹ thuật số và tổn thương các tế bào võng mạc nếu tiếp xúc quá nhiều.
Cách phòng ngừa cận thị hiệu quả ở trẻ
Dưới đây, BS Thủy chỉ ra một số biện pháp giúp bảo vệ mắt trẻ:
Tăng thời gian ngoài trời
Biện pháp "vàng": Tăng thời gian ngoài trời, tối thiểu 2 tiếng/ngày. Đây là cách phòng ngừa cận thị hiệu quả nhất, được chứng minh bởi hàng loạt nghiên cứu lâm sàng toàn cầu. Cha mẹ hãy khuyến khích trẻ chơi thể thao, đi bộ, hoặc chỉ đơn giản là ngồi chơi dưới bóng cây vào ban ngày. Lưu ý, chỉ cần ánh sáng tự nhiên ban ngày là đủ (kể cả trời râm mát), không nhất thiết phải đứng dưới trời nắng gắt.
Áp dụng quy tắc 20-20-20
Cứ sau 20 phút nhìn gần (học bài, xem màn hình), hãy nhắc trẻ nhìn ra một vật cách xa ít nhất 20 feet (khoảng 6 mét) trong vòng 20 giây. Hành động này giúp cơ điều tiết của mắt được nghỉ ngơi, giải tỏa áp lực.
Kiểm soát khoảng cách và tư thế học tập
Quy tắc khuỷu tay: Khoảng cách từ mắt trẻ đến sách/vở học phải bằng chiều dài từ khuỷu tay đến ngón tay trỏ của chính trẻ (khoảng 30-40cm). Ánh sáng phòng học: Kết hợp ánh sáng đèn bàn (chống cận, không nhấp nháy) và ánh sáng xung quanh phòng. Không để phòng tối mà chỉ bật duy nhất một chiếc đèn học chiếu vào sách.
Hạn chế thời gian sử dụng màn hình
- Trẻ dưới 2 tuổi: Không tiếp xúc với màn hình điện tử.
- Trẻ 2-5 tuổi: Tối đa 1 tiếng/ngày (có sự giám sát của cha mẹ).
- Trẻ trên 6 tuổi: Cần có giới hạn rõ ràng, cân đối giữa thời gian học trực tuyến và giải trí.
Tăng cường dinh dưỡng và khám mắt định kỳ
Cho trẻ ăn thực phẩm giàu vitamin A, C, E, omega-3 và lutein (có trong cá hồi, trứng, rau xanh đậm, cà rốt, quả mọng). Đưa trẻ đi khám mắt 6 tháng/lần để phát hiện sớm cận thị hoặc cận thị giả, tránh tình trạng tăng độ quá nhanh do đeo kính sai độ.
“Muốn con không cận thị, bố mẹ hãy cố gắng "kéo" con ra khỏi bốn bức tường và các màn hình công nghệ càng nhiều càng tốt”, BS Thủy nhấn mạnh.
