Nhiều người tin rằng thuốc “bổ gan” có thể giúp giải độc sau những cuộc nhậu nhẹt, nhưng các chuyên gia y tế khẳng định chưa có bằng chứng rõ ràng về khả năng phục hồi hay bảo vệ gan của những sản phẩm này. Một lá gan khỏe mạnh là khi cơ quan này thực hiện tốt các chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, sản xuất dịch mật, xử lý thuốc và tham gia đào thải các chất có hại ra khỏi cơ thể.
Sau mỗi cuộc nhậu, nhiều người vội tìm nước “mát gan”, thuốc “giải độc” hay thực phẩm chức năng được quảng cáo giúp “bổ gan” với niềm tin chỉ cần uống vài viên mỗi ngày là lá gan sẽ khỏe trở lại. Tuy nhiên, trao đổi với Tri Thức - Znews, thạc sĩ, bác sĩ Dương Thị Phượng, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đại học Y Dược - cơ sở Linh Đàm, cho biết các khái niệm như “bổ gan”, “mát gan” hay “thải độc gan” xuất hiện dày đặc trong quảng cáo thực phẩm chức năng và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Dù vậy, đây không phải là thuật ngữ chuyên môn rõ ràng trong y học.
“Một lá gan khỏe mạnh khi cơ quan này thực hiện tốt các chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, sản xuất dịch mật, xử lý thuốc và tham gia đào thải các chất có hại ra khỏi cơ thể. Đồng thời, gan không xuất hiện các tổn thương kéo dài hay tiến triển thành bệnh lý nghiêm trọng như viêm gan, gan nhiễm mỡ, xơ hóa hoặc xơ gan”, bác sĩ Phượng nói.
“Thủ phạm” khiến gan tổn thương
Theo ThS.BS Dương Thị Phượng, một trong những nguyên nhân phổ biến gây tổn thương gan hiện nay là tình trạng thừa cân, béo phì và các rối loạn chuyển hóa cùng chế độ ăn mất cân đối. Khi cơ thể thường xuyên nạp năng lượng vượt quá nhu cầu, đặc biệt từ thực phẩm nhiều đường, tinh bột tinh chế, đồ uống có đường, hoặc chất béo bão hòa, phần năng lượng dư thừa có thể được chuyển hóa và tích tụ tại gan dưới dạng mỡ. Theo thời gian, tình trạng này có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ, nhất là ở người thừa cân, béo phì, tiền đái tháo đường, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc ít hoạt động thể lực.
Bên cạnh đó, rượu bia vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn tới xơ gan. Việc sử dụng đồ uống có cồn kéo dài khiến tế bào gan liên tục bị tổn thương, gây viêm, xơ hóa và làm tăng nguy cơ tiến triển thành xơ gan.
Theo ThS.BS Dương Thị Phượng, một thói quen đáng lo ngại hiện nay là nhiều người tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng trong thời gian dài mà không có chỉ định của bác sĩ. Nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể chứa các thành phần chưa được công bố đầy đủ, hoạt chất không phù hợp với nhãn công bố hoặc nhiều thành phần phối hợp khó kiểm soát. Việc sử dụng kéo dài, dùng liều cao hoặc dùng cùng lúc nhiều sản phẩm có thể làm tăng nguy cơ tương tác thuốc và tổn thương gan ở một số người. Việc gan phải liên tục chuyển hóa những chất này có thể khiến chức năng gan bị quá tải và tổn thương theo thời gian.
“Kể cả thực phẩm chức năng, nhiều người nghĩ là vô hại nhưng thực tế nếu sử dụng không cần thiết hoặc dùng kéo dài thì vẫn có thể trở thành gánh nặng cho gan”, bác sĩ Phượng cảnh báo.
“Thuốc thải độc gan” có thực sự giúp gan khỏe hơn?
Theo chuyên gia dinh dưỡng, hiện nay thị trường có rất nhiều sản phẩm được quảng cáo với công dụng “bổ gan”, “mát gan”, “thải độc gan”. Đến nay, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chất lượng cao cho thấy các sản phẩm được quảng cáo là “thải độc gan” có thể giúp gan khỏe hơn ở người bình thường, phục hồi gan sau uống rượu hoặc bảo vệ gan nếu người dùng vẫn duy trì các thói quen gây hại.
“Gan vốn là cơ quan đảm nhận chức năng chuyển hóa và đào thải các chất có hại khỏi cơ thể. Vì vậy, không phải cứ uống thuốc ‘thải độc gan’ là gan sẽ khỏe hơn”, bác sĩ Phượng phân tích.
Đáng chú ý, chính một số sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm chức năng cũng có thể liên quan đến tổn thương gan. Nguy cơ này cao hơn khi người dùng sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc, dùng nhiều loại cùng lúc, dùng kéo dài, tự ý tăng liều hoặc đang có bệnh gan nền.
Theo bác sĩ Phượng, chỉ những sản phẩm đã được nghiên cứu lâm sàng rõ ràng, có dữ liệu khoa học đáng tin cậy và được công bố bởi các cơ quan độc lập, uy tín mới nên được cân nhắc sử dụng trong một số trường hợp nhất định.
ThS.BS Dương Thị Phượng cho rằng trong điều trị bệnh gan, yếu tố quan trọng nhất không nằm ở việc uống thuốc “bổ gan”, mà là xác định và xử lý đúng nguyên nhân gây bệnh. Ví dụ với gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, người bệnh cần kiểm soát cân nặng, điều chỉnh khẩu phần ăn, hạn chế đường, tinh bột tinh chế, chất béo bão hòa, tăng cường rau xanh, chất xơ và duy trì hoạt động thể lực thường xuyên.
“Khi người bệnh giảm cân hợp lý, giảm lượng chất béo bão hòa, giảm đường và tinh bột trong khẩu phần ăn hàng ngày giúp kiểm soát tốt đường máu, mỡ máu thì tình trạng gan nhiễm mỡ có thể cải thiện rất rõ. Ngược lại, nếu vẫn tiếp tục ăn dư thừa năng lượng, uống rượu bia, ít vận động nhưng chỉ phụ thuộc vào các loại thuốc “bổ gan”, khả năng cải thiện sẽ rất hạn chế.
Tương tự, với viêm gan, việc điều trị phải dựa trên nguyên nhân cụ thể. Nếu viêm gan do virus như viêm gan B hoặc viêm gan C, người bệnh cần được khám chuyên khoa và điều trị và theo dõi tải lượng virus, chức năng gan cũng như mức độ xơ hóa.
Nếu nguyên nhân gốc gây viêm gan không được xử lý thì việc uống thêm các sản phẩm hỗ trợ gan cũng khó mang lại hiệu quả đáng kể. Để bảo vệ lá gan, bác sĩ khuyến cáo mọi người cần hạn chế rượu bia, kiểm soát cân nặng, giảm thực phẩm chứa nhiều đường, tinh bột tinh chế và chất béo bão hòa, đồng thời duy trì hoạt động thể lực thường xuyên.
Ngoài chế độ ăn, người dân cũng nên chủ động kiểm soát mỡ máu, đường huyết và tầm soát viêm gan B, viêm gan C khi có yếu tố nguy cơ. Người dân cũng không nên tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng kéo dài, đặc biệt khi có men gan tăng, bệnh gan nền hoặc đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính.
