Thời tiết mùa hè với nhiệt độ dao động từ 30 đến 40 độ C là điều kiện lý tưởng để vi sinh vật gây hại sinh sôi. Chỉ cần để thực phẩm ngoài trời vài giờ, chúng có thể tích tụ lượng lớn vi khuẩn và độc tố, đủ gây ngộ độc cấp tính.
Vùng nguy hiểm sinh học
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết nhiệt độ mùa hè thường dao động 30-40°C, là khoảng lý tưởng để vi khuẩn gây bệnh sinh sôi nhanh nhất. Giới chuyên môn gọi đây là "vùng nguy hiểm sinh học", kéo dài từ 20°C đến 45°C. Ở mức nhiệt này, vi khuẩn có thể nhân đôi chỉ sau 15-20 phút. Từ một lượng nhỏ ban đầu, sau vài giờ, số lượng vi khuẩn có thể tăng lên hàng triệu lần. Khi đạt ngưỡng nhất định, chúng bắt đầu tiết độc tố gây bệnh.
Sai lầm phổ biến: Đun sôi lại thức ăn chớm hỏng
Bác sĩ Hoàng cảnh báo một sai lầm phổ biến mà nhiều người dân và chủ quán ăn mắc phải: nghĩ rằng thức ăn có dấu hiệu chớm hỏng chỉ cần đem đun sôi lại là có thể ăn được bình thường. Thực tế, độc tố do vi khuẩn tiết ra thường bền nhiệt, không bị phá hủy khi đun sôi, vì vậy nguy cơ ngộ độc vẫn còn.
Nhóm thực phẩm nguy hiểm nhất
Không phải mọi thực phẩm đều có nguy cơ như nhau. Những thực phẩm giàu nước, giàu dinh dưỡng và không được bảo quản lạnh liên tục là nhóm nguy hiểm nhất.
- Nước cốt dừa và các món lên men: Chỉ sau 15-20 phút ở nhiệt độ cao, chúng có thể chuyển chua và có mùi gắt do vi khuẩn phân hủy chất béo và đường.
- Các loại xốt từ trứng tươi, pa-tê hoặc mayonnaise tự làm: Đây là môi trường lý tưởng cho Salmonella và tụ cầu vàng phát triển, đặc biệt khi được giữ ở nhiệt độ phòng trên xe đẩy bánh mì.
- Hải sản tươi sống: Vi khuẩn Vibrio có thể phát triển nhanh nếu không được bảo quản lạnh liên tục. Khi ăn sống hoặc tái, nguy cơ tiêu chảy cấp và nhiễm trùng nặng tăng mạnh.
- Tinh bột nấu chín (cơm, bún, phở): Bacillus cereus có thể tạo độc tố gây nôn hoặc tiêu chảy. Đặc biệt, độc tố gây nôn có thể hình thành ngay trong thực phẩm và không bị phá hủy khi hâm nóng lại.
- Thịt chế biến sẵn (giò, chả, nem): Dễ bị nhiễm khuẩn từ tay người chế biến. Khi trưng bày ngoài trời nóng, vi khuẩn phát triển nhanh và sinh độc tố.
Nguy cơ từ nước uống và đá viên
Ngoài thực phẩm, nước uống và đá viên là nguồn lây bệnh bị đánh giá thấp. Đá làm từ nước không đạt chuẩn có thể mang vi khuẩn, virus và ký sinh trùng, là nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy trong mùa hè.
Lời khuyên cho thực khách thông thái
Để tự bảo vệ mình, người dân cần thực hiện các nguyên tắc sau khi đi ăn hàng quán:
- Chọn quán ăn có không gian thoáng mát, sạch sẽ, có tủ kính che đậy thực phẩm. Tránh quán vỉa hè sát cống rãnh, bãi rác hoặc nơi mật độ xe cộ dày đặc.
- Chỉ ăn các món được chế biến tại chỗ, ăn ngay khi còn nóng. Quan sát xem thức ăn có được giữ ấm liên tục không. Tránh xa các món nước sốt tươi, pa-tê, hoặc món trộn sẵn bày lộ thiên ngoài trời nhiều giờ.
- Thận trọng với đá viên và đồ uống giải nhiệt. Chọn quán sử dụng đá viên tinh khiết dạng ống. Kiểm tra nước ép, sinh tố, chè có nước cốt dừa xem có vị chua hay mùi lạ trước khi thưởng thức.
- Quan sát thói quen vệ sinh của người bán: phải dùng găng tay, dụng cụ gắp thức ăn chín riêng biệt, không dùng tay trần bốc thức ăn rồi thối tiền.
- Nếu sau khi ăn xuất hiện triệu chứng đau bụng quặn thắt, buồn nôn, tiêu chảy liên tục hoặc sốt cao, cần đến cơ sở y tế gần nhất để được bù nước, điện giải và xử lý kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.
