Tiến sĩ Douglas R. Lowy: Người tiên phong trong cuộc cách mạng vaccine HPV chống ung thư
Tiến sĩ Douglas R. Lowy, sinh năm 1942 (thuộc năm Nhâm Ngọ), hiện là Phó Giám đốc của Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI). Ông đã cùng các cộng sự, trong đó có tiến sĩ John Schiller, phát triển công nghệ tạo ra vaccine chống lại virus HPV gây ung thư ở người, một bước đột phá trong y học hiện đại.
Những đóng góp được vinh danh
Năm 2017, ông được trao tặng Giải thưởng nghiên cứu Y khoa Lâm sàng Lasker-DeBakey vì những đóng góp giúp vaccine HPV ra đời. Còn năm 2014, ông được trao tặng Huân chương Quốc gia về Công nghệ và Đổi mới cho công trình nghiên cứu của mình. Gần đây, tiến sĩ Lowy (ngoài cùng bên trái) cùng ba cộng sự nghiên cứu, phát triển vaccine HPV đã được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn (giữa) trao giải thưởng tại Việt Nam năm 2025.
Bối cảnh nghiên cứu và thách thức ban đầu
HPV là virus u nhú ở người, dễ lây qua đường quan hệ tình dục, tiếp xúc da kề da và hiếm hơn khi sử dụng chung đồ dùng cá nhân. Những năm 80, mối liên hệ giữa virus HPV và bệnh ung thư ở người, đặc biệt là ung thư cổ tử cung, đã được một nhà nghiên cứu người Đức - ông Harald zur Hausen nghiên cứu và chứng minh. Ông thu thập các mẫu sinh thiết ở người bệnh tại châu Phi và phát hiện ra hai chủng HPV 16 và 18 có liên quan.
Thời điểm này, các bệnh ung thư và sùi mào gà do virus HPV gây ra nhiều gánh nặng cho người bệnh, tuy nhiên không có cách phòng ngừa hiệu quả. Các thử nghiệm trên động vật cũng không cho ra kết quả tốt. Điều này khiến hai tiến sĩ Lowy và Schiller đặt câu hỏi, làm sao có thể phát triển vaccine giúp phòng bệnh một cách an toàn.
Phát hiện quan trọng và ý tưởng đột phá
Trước đó, Lowy và Schiller đã nghiên cứu được hai gen gây ung thư, trong đó gen HPV tạo ra các protein gồm E6 và E7 có thể phối hợp với nhau để biến tế bào người thành tế bào ung thư. Họ biết rằng, chính sự hiện diện của các gen sinh ung thư đã làm phức tạp quá trình phát triển vaccine. Lý do là, các vaccine ở thời điểm này sử dụng virus đã được làm suy yếu hoặc bất hoạt, tuy nhiên với virus HPV, việc sử dụng type huyết thanh nào cũng có khả năng đưa các gen sinh ung thư vào cơ thể.
Hai ông đã kết hợp cùng tiến sĩ Aimée R. Kreimer và Giáo sư Maura L. Gillison, những người cũng đang nghiên cứu về virus HPV và vaccine phòng ngừa, nhằm sớm tìm ra giải pháp. Trong quá trình làm việc chung, nhóm nghiên cứu đã nảy ra ý tưởng đột phá: lấy toàn bộ một loại protein và để nó tự lắp ráp thành cấu trúc giống virus thay vì chỉ lấy những đoạn nhỏ protein virus.
Thành công và ứng dụng thực tế
Ý tưởng này đã giúp họ nhận ra, nhiều bản sao của protein virus có thể bám vào virus và ngăn chặn nhiễm bệnh. Khi thử nghiệm trên các tình nguyện viên, kết quả cho thấy tính an toàn cao và khả năng sinh miễn dịch mạnh mẽ. Những kết quả này đã được các hãng dược phẩm ứng dụng để sản xuất vaccine HPV và được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt.
Vaccine HPV Gardasil ngừa 4 type gồm: 6, 11, 16, 18 được đưa vào sử dụng từ năm 2006, tiêm cho nữ từ 9-26 tuổi. Từ khi đưa vào sử dụng tại Mỹ, vaccine đã giảm tỷ lệ 88% phụ nữ và 81% trẻ em gái khỏi nguy cơ nhiễm bệnh. Trong số những phụ nữ được tiêm chủng, tỷ lệ tiền ung thư cổ tử cung do HPV giảm 40%.
Mở rộng và hiệu quả vượt trội
Năm 2014, vaccine HPV Gardasil 9 ngừa 9 type 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 tiêm cho nam và nữ từ 9-45 tuổi ra đời, cũng dựa trên nghiên cứu này. Điều đặc biệt là, vaccine HPV Gardasil 9 cũng được phê duyệt và đưa vào sử dụng vào năm Giáp Ngọ, cùng con giáp với tiến sĩ Lowy.
Các nghiên cứu chỉ ra, vaccine HPV có hiệu quả trong việc ngăn bệnh sùi mào gà, ung thư cổ tử cung, ung thư âm đạo, âm hộ, hậu môn, dương vật và ung thư vùng hầu họng ở cả nam và nữ, với hiệu quả lên đến 95%. Đây là một minh chứng rõ ràng cho tầm quan trọng của công trình nghiên cứu do tiến sĩ Lowy dẫn đầu.
