Tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM ngày 27.4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong tháng 5.2026, Bộ Chính trị sẽ ban hành nghị quyết mới về phát triển TP.HCM trong không gian mới sau khi sáp nhập với 2 tỉnh Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu. Điểm lại từ năm 1982 đến nay, Bộ Chính trị đã ban hành 4 nghị quyết về phát triển TP.HCM, cho thấy sự quan tâm đặc biệt với đầu tàu kinh tế, trung tâm lớn về nhiều mặt của cả nước. Nghị quyết mới sẽ là cơ sở chính trị quan trọng để xây dựng luật Đô thị đặc biệt, là đạo luật đầu tiên dành cho một thành phố không phải là thủ đô của quốc gia.
Yêu cầu đột phá về thể chế và quản trị
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu nghị quyết mới về phát triển TP.HCM và luật Đô thị đặc biệt phải phản ánh đúng vị thế, tầm vóc, sứ mệnh của thành phố, tạo đột phá về thể chế và quản trị, nâng cao tự chủ về tài chính, cho phép thử nghiệm thể chế mới, thiết kế các chính sách phù hợp đặc thù một siêu đô thị. Những điều này sẽ mở đường cho TP.HCM phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu TP.HCM cụ thể hóa một cách sâu hơn các nghị quyết chiến lược của Trung ương phù hợp với thực tiễn, kiến tạo mô hình phát triển mới. Trong đó, nghị quyết về khoa học công nghệ phải đi vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, dữ liệu đô thị, chính quyền số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn. Nghị quyết về hội nhập quốc tế phải gắn với Trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, cảng biển và dịch vụ quốc tế.
Đối với nghị quyết về xây dựng và thi hành pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh cần phải được cụ thể hóa trong luật Đô thị đặc biệt và cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền thực chất. Còn nghị quyết về kinh tế tư nhân phải biến khát vọng làm giàu của người dân thành hiện thực, thúc đẩy tự do kinh doanh, khuyến khích hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa thành doanh nghiệp lớn và ra đời thêm những doanh nghiệp công nghệ. "TP.HCM phải đi đầu để biến các nghị quyết chiến lược của Trung ương thành thực tiễn sống động, không để viết hay, nói hay nhưng làm thì dở", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu.
Cần thể chế mới xứng tầm siêu đô thị
Trao đổi với phóng viên, PGS-TS Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ, đánh giá nghị quyết của Bộ Chính trị có vai trò rất quan trọng trong việc định hình, định hướng cho sự phát triển dài hạn của một địa phương, một lĩnh vực. Việc nghị quyết mới về phát triển TP.HCM được ban hành trong tháng 5.2026 thể hiện sự cấp thiết và sự quan tâm đặc biệt của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với sự phát triển của siêu đô thị TP.HCM.
Theo PGS-TS Vũ Tuấn Hưng, sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP.HCM trở thành siêu đô thị hơn 14 triệu dân, quy mô tầm cỡ tốp đầu khu vực Đông Nam Á và châu Á nên cần thể chế tương xứng. Dù Quốc hội đã trao cho TP.HCM những cơ chế đặc biệt nhưng vẫn hạn chế trong phạm vi thành phố cũ. "Với quy mô mới, nguồn lực mới, nội lực mới của 3 cực tăng trưởng cộng lại, TP.HCM cần cơ chế, thể chế mới xứng tầm, tích hợp, đảm bảo phát triển hài hòa giữa các khu vực", ông Hưng nói thêm.
Cũng theo PGS-TS Vũ Tuấn Hưng, nghị quyết mới về phát triển TP.HCM nên xác lập tầm nhìn chiến lược, dài hạn và mở ra kỷ nguyên mới cho địa phương. Dù tầm nhìn chiến lược nhưng TP.HCM cũng cần xác định lộ trình với từng mốc thời gian cụ thể để thực hiện, lượng hóa kết quả. Theo đó, TP.HCM có thể chọn cột mốc 100 năm thành lập Đảng, 100 năm thành lập nước, và 100 năm đất nước thống nhất, tương ứng với năm 2030, 2045 và 2075. "Có tầm nhìn rồi sẽ xác định nguồn lực về thể chế, nguồn lực xã hội và các nguồn lực khác để thực hiện", PGS-TS Vũ Tuấn Hưng nói thêm.
Là địa phương có thực tiễn sinh động và điều kiện vượt trội, PGS-TS Vũ Tuấn Hưng cho rằng bản nghị quyết mới có thể cân nhắc tích hợp những nghị quyết chiến lược của Trung ương, đảm bảo phát triển toàn diện về hạ tầng, kinh tế, văn hóa, các vấn đề xã hội khác. Điều cốt lõi và quan trọng nhất là nghị quyết phải kiến tạo thể chế mới với những cơ chế vượt trội, cụ thể hóa trong luật Đô thị đặc biệt.
Định vị lại vị thế trong kỷ nguyên mới
Sau khi Bộ Chính trị đồng ý chủ trương ban hành nghị quyết mới về phát triển TP.HCM, UBND TP.HCM tổ chức hội thảo lấy ý kiến chuyên gia về cơ chế, chính sách. Nhiều chuyên gia, nhà khoa học cho rằng trước khi đưa ra những cơ chế cụ thể, TP.HCM cần phải định vị lại vị thế của mình trong kỷ nguyên mới.
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM, khuyến nghị TP.HCM phải được tổ chức như một trung tâm điều phối các nguồn lực chiến lược của vùng và của quốc gia. Khi quy mô kinh tế đã đạt ngưỡng lớn, động lực tăng trưởng không còn đến từ mở rộng đầu vào mà phụ thuộc vào hiệu quả phân bổ và tái phân bổ nguồn lực. Mặt khác, không gian phát triển của TP.HCM gắn chặt với vùng Đông Nam bộ và đồng bằng sông Cửu Long, hình thành cơ chế liên kết thực chất giữa trung tâm - vệ tinh - hành lang kinh tế, qua đó khắc phục tình trạng phân tán, cục bộ nguồn lực.
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình đánh giá việc nâng cao hiệu quả điều phối nguồn lực sẽ trực tiếp làm tăng năng suất, tạo động lực tăng trưởng mới trong điều kiện quy mô đã tới hạn. Chuyên gia này cũng cho rằng TP.HCM nên xác lập là cực hội nhập quốc tế và đầu mối định vị quốc gia trong không gian kinh tế toàn cầu.
Trong khi đó, TS Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và quản lý Fulbright VN, đánh giá TP.HCM đang đối diện với nhiều thách thức vốn bị giới hạn theo khung thể chế hiện hành, chưa theo kịp quy mô, chức năng và yêu cầu phát triển của một đô thị trung tâm quốc gia. Trong bối cảnh cấu trúc động lực tăng trưởng Bắc - Nam đang dịch chuyển và cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, việc tiếp tục duy trì cách tiếp cận thể chế "cào bằng" sẽ làm suy giảm khả năng khai thác hiệu quả tiềm năng của TP.HCM.
Theo TS Huỳnh Thế Du, luật Đô thị đặc biệt đối với TP.HCM cần được tiếp cận như một khoản đầu tư thể chế cho tăng trưởng quốc gia. Một khung pháp lý đặc thù sẽ tạo điều kiện để TP.HCM thử nghiệm các chính sách tài chính và thị trường, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, nâng cấp chuỗi giá trị và hệ sinh thái doanh nghiệp, đồng thời khuếch đại hiệu ứng lan tỏa vùng và quốc gia.
