Sau vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran hôm 22/6 nhằm chuyển thỏa thuận khung thành hiệp định hòa bình lâu dài, các bên trung gian Pakistan và Qatar tiết lộ với New York Times rằng tiến trình đạt được "những bước tiến đáng khích lệ". Để hạn chế rủi ro đổ vỡ, các bên thống nhất một loạt cơ chế bảo đảm, bao gồm ủy ban giám sát, đường dây nóng về eo biển Hormuz và cơ chế giảm xung tại Lebanon.
Ủy ban giám sát tiến trình đàm phán
Ủy ban giám sát được thành lập để theo dõi lộ trình hướng tới thỏa thuận hòa bình cuối cùng trong suốt tiến trình đàm phán. Ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran thuộc Tổ chức International Crisis Group, nhận định việc thành lập ủy ban là cần thiết vì đôi bên đều cần cơ chế trung gian giúp xác minh cả hai phía đang thực hiện đúng cam kết. Trưởng đoàn đàm phán Mỹ và Iran có trách nhiệm thường xuyên báo cáo lên ủy ban, đồng thời hợp tác với các nhóm công tác chuyên ngành về hạt nhân, dỡ bỏ trừng phạt và giải quyết tranh chấp.
Đường dây nóng tại eo biển Hormuz
Đường dây liên lạc trực tiếp kết nối các bên liên quan sẽ được thiết lập nhằm bảo đảm lưu thông an toàn của tàu thương mại qua eo biển Hormuz. Ông Vaez cho biết eo biển chưa rà phá hết thủy lôi, nên tàu chở dầu cỡ lớn phải đi qua vùng lãnh hải Iran để đảm bảo an toàn. "Nếu không có cơ chế liên lạc để nhanh chóng thông tin và phối hợp giữa các bên, nguy cơ hiểu lầm tại eo biển có thể dẫn tới leo thang căng thẳng", ông Vaez nói. Bà Aniseh Bassiri Tabrizi, nghiên cứu viên tại Chatham House (Abu Dhabi), cho rằng đường dây nóng sẽ giúp xử lý vấn đề linh hoạt, tách biệt với đàm phán, giảm khả năng xung đột vượt tầm kiểm soát.
Cơ chế giảm xung đột tại Lebanon
Cơ chế này đòi hỏi thành lập nhóm công tác riêng nhằm bảo đảm chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon. Nhóm chắc chắn có đại diện Iran, Mỹ và Lebanon. Thỏa thuận khung Mỹ-Iran đã đề cập chấm dứt hoạt động quân sự tại Lebanon, nhưng Israel vẫn giao tranh với Hezbollah - lực lượng được Iran hậu thuẫn. Israel không tham gia thỏa thuận khung và khẳng định sẽ tiếp tục tự vệ trước các mối đe dọa từ Hezbollah. Bà Bassiri lưu ý rằng dù cơ chế này tạo hàng rào an toàn bảo vệ đàm phán, nhưng nhóm công tác có thể gặp khó khăn vì Israel và Hezbollah không cử đại diện tham gia.
