Việc đánh giá tác động của chính sách là một khâu quan trọng trong quy trình xây dựng pháp luật, nhằm bảo đảm các chính sách được ban hành có tính khả thi, hiệu quả và phù hợp với thực tiễn. Tuy nhiên, thời gian qua, công tác này còn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa thực sự đi vào chiều sâu, thậm chí mang tính hình thức, đối phó.
Thực trạng đánh giá tác động chính sách
Nhiều cơ quan soạn thảo chưa thực sự coi trọng việc đánh giá tác động, dẫn đến các báo cáo đánh giá sơ sài, thiếu số liệu, chưa phân tích đầy đủ các khía cạnh như tác động kinh tế, xã hội, môi trường, thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, việc lấy ý kiến của các đối tượng chịu sự tác động còn hạn chế, chưa phản ánh được thực tiễn đa dạng.
Một số chính sách sau khi ban hành gặp khó khăn trong triển khai, thậm chí phải điều chỉnh, sửa đổi do đánh giá tác động không chính xác, không lường trước được các rủi ro, phát sinh. Điều này gây lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Yêu cầu đánh giá thực chất, khách quan
Để khắc phục những tồn tại trên, các chuyên gia cho rằng cần đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức về vai trò của đánh giá tác động chính sách. Việc đánh giá phải được thực hiện một cách thực chất, khách quan, khoa học, dựa trên các dữ liệu, thông tin tin cậy, phản ánh đúng thực tiễn.
Cụ thể, các cơ quan soạn thảo cần xác định rõ các mục tiêu, giải pháp của chính sách, từ đó lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp. Cần phân tích đầy đủ các tác động tích cực và tiêu cực, dự báo các rủi ro, chi phí tuân thủ, tác động đến các nhóm đối tượng khác nhau, đặc biệt là người dân, doanh nghiệp.
Đa dạng hóa phương pháp lấy ý kiến
Việc lấy ý kiến tham gia góp ý cần được mở rộng, đa dạng hóa hình thức như hội thảo, tọa đàm, khảo sát trực tuyến, lấy ý kiến trực tiếp từ các hiệp hội, tổ chức, chuyên gia, nhà khoa học và đặc biệt là các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp.
Bên cạnh đó, cần tăng cường công khai, minh bạch thông tin về quá trình đánh giá tác động, tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp tham gia giám sát, phản biện. Các báo cáo đánh giá tác động cần được công bố rộng rãi để các bên liên quan có thể tiếp cận, nghiên cứu.
Nâng cao trách nhiệm của cơ quan soạn thảo
Để nâng cao chất lượng đánh giá tác động, cần xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân trong quy trình xây dựng chính sách. Cơ quan soạn thảo phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của báo cáo đánh giá tác động.
Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của các cơ quan thẩm định, cơ quan có thẩm quyền trong việc đánh giá chất lượng báo cáo. Các trường hợp đánh giá tác động không đúng quy định, thiếu trung thực cần bị xử lý nghiêm.
Việc đánh giá tác động chính sách một cách thực chất, khách quan sẽ góp phần nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.
