Hà Tĩnh đang tập trung tháo gỡ các rào cản về cơ chế hành chính, đất đai, nguồn vốn và quản trị để thúc đẩy kinh tế tập thể phát triển, tạo động lực cho kinh tế hộ thành viên. Những nỗ lực này đã mang lại nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn cần giải quyết.
Kết quả ấn tượng từ các HTX
Gần 30 năm gắn bó với nghề muối nước mắm, bà Lê Thị Khương (xã Kỳ Xuân) chính thức sản xuất chuyên nghiệp từ năm 2015 khi thành lập HTX Thu mua và chế biến thủy hải sản Phú Khương. Nhờ sự hỗ trợ từ chương trình xây dựng nông thôn mới, bà đã vận động thành viên góp vốn, đầu tư dây chuyền muối nước mắm năng lượng mặt trời. HTX xây dựng hệ thống 200 bể ủ ứng dụng năng lượng mặt trời tự đảo, cùng dây chuyền chiết rót, đóng chai tự động. Sản phẩm được lọc, kiểm nghiệm, chiết rót tự động và dán tem truy xuất nguồn gốc trước khi ra thị trường.
Nhờ đó, nước mắm Phú Khương được công nhận OCOP 3 sao, 4 sao cấp tỉnh, và đến tháng 5/2026 đạt chuẩn OCOP 5 sao cấp quốc gia. Theo bà Khương, đây là “thẻ bài” giúp HTX cung ứng 700.000-800.000 lít nước mắm mỗi năm, doanh thu hơn 30 tỷ đồng, tiêu thụ rộng rãi trong nước và xuất khẩu.
Vai trò cầu nối của HTX nông nghiệp
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh Nguyễn Thanh Hải cho biết, các HTX nông nghiệp đang đổi mới phương thức hoạt động, làm cầu nối giữa người dân với doanh nghiệp, thị trường và chính sách. Các HTX tham gia liên kết chuỗi giá trị, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, phát triển sản phẩm chủ lực và OCOP. Toàn tỉnh hiện có 69 HTX tham gia Chương trình OCOP với 51 sản phẩm do HTX làm chủ thể, trong đó hai sản phẩm của HTX Phú Khương và HTX Chiến Thắng (phường Hải Ninh) đạt chuẩn OCOP 5 sao đầu tiên tại Hà Tĩnh.
Phó Giám đốc Sở Tài chính Nguyễn Đức Thắng thông tin thêm, nhiều mô hình HTX kiểu mới, liên hiệp HTX quy mô lớn đã xuất hiện, như Liên hiệp HTX rừng Tây Kim, Liên hiệp HTX Ong Vũ Quang, ứng dụng công nghệ và liên kết chuỗi giá trị. Khu vực kinh tế tập thể tăng trưởng ổn định, với 911 HTX và 449 tổ hợp tác, doanh thu bình quân 1,4-1,6 tỷ đồng/năm, lợi nhuận 250-350 triệu đồng/năm, thu nhập lao động thường xuyên đạt 5 triệu đồng/người/tháng.
Rào cản về vốn và đất đai
HTX Chế biến nông sản Hạnh Cường, thành lập năm 2015 với 13 thành viên, thu mua khoảng 10.000 tấn lúa/năm, sản xuất gạo, bún, bánh phở OCOP 3 sao. Giám đốc Nguyễn Thị Hạnh cho biết, HTX tạo việc làm cho 45 lao động với thu nhập 8-14 triệu đồng/người/tháng, nhưng gặp khó khăn khi mở rộng sản xuất do thiếu vốn. “Việc tiếp cận vốn ưu đãi còn nhiều rào cản. Nhiều HTX không có tài sản thế chấp, thủ tục phức tạp, thời gian giải quyết kéo dài. Đây là điểm nghẽn lớn nhất”, bà Hạnh nói.
Theo Liên minh HTX tỉnh Hà Tĩnh, tỷ lệ HTX tiếp cận vốn vay từ tổ chức tín dụng thương mại chỉ khoảng 0,5%, số tiếp cận Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX đạt khoảng 10%. Huy động vốn nội bộ khó khăn, lồng ghép vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia vướng thủ tục thanh quyết toán. Năng lực tài chính nội tại yếu, kế toán chưa qua đào tạo chuyên sâu về luật và chuẩn mực kế toán mới.
Giải pháp tháo gỡ
Ông Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, nhiều HTX chưa có quỹ đất ổn định để đầu tư trụ sở, kho, cơ sở chế biến; đất đai phân tán, manh mún làm chậm hình thành vùng sản xuất lớn. Ông đề xuất đẩy mạnh tích tụ đất đai, tăng cường quy hoạch, tạo điều kiện cho HTX tiếp cận đất, đầu tư hạ tầng, tháo gỡ khó khăn sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Ông Nguyễn Đức Thắng kiến nghị UBND tỉnh ban hành cơ chế đặc thù về tài chính, đất đai giai đoạn 2026-2030 sau khi nghị quyết hiện hành hết hiệu lực cuối năm 2025, tạo tính liên tục cho HTX. Các địa phương cần phối hợp lập dự toán, quản lý vốn hỗ trợ đúng mục đích, quyết liệt tháo gỡ đất đai sau sáp nhập. Các HTX cần chủ động thay đổi tư duy, nâng cao năng lực quản trị tài chính, minh bạch sổ sách để tạo niềm tin và nâng cao hệ số tín nhiệm.
