Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ngày 22/6 cho biết các cuộc đàm phán cấp cao giữa Washington và Tehran tại Thụy Sĩ đã đạt được "những tiến triển rất đáng kể", mở đường cho một thỏa thuận toàn diện nhằm giảm căng thẳng khu vực, duy trì tự do hàng hải qua eo biển Hormuz và kiểm soát chương trình hạt nhân của Iran.
Mở cửa eo biển Hormuz
Theo Phó tổng thống Mỹ, ưu tiên hàng đầu của các cuộc đàm phán là bảo đảm eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới - tiếp tục được mở cửa. "Cơ chế cần thiết đã được thiết lập. Eo biển Hormuz hiện vẫn thông suốt và các bên đang phối hợp cho hoạt động rà phá thủy lôi cũng như khôi phục hoàn toàn thương mại hàng hải", ông cho biết.
Thiết lập cơ chế giám sát xung đột tại Lebanon
Một trong những kết quả nổi bật khác là việc Mỹ và Iran đồng ý thành lập cơ chế giảm xung đột với sự tham gia của Lebanon, dưới sự trung gian của Qatar và Pakistan. Cơ chế này nhằm giám sát việc chấm dứt các hoạt động quân sự tại Lebanon và ngăn nguy cơ leo thang xung đột trong khu vực. Ông Vance đánh giá tình hình tại Lebanon trong 24 giờ qua là giai đoạn yên bình nhất trong nhiều ngày gần đây. "72 giờ trước vẫn còn xảy ra đấu súng. Tiến trình này vẫn đang được hoàn thiện, nhưng giờ đây chúng tôi đã xây dựng được cơ chế để bảo đảm tình hình không vượt khỏi tầm kiểm soát trong tương lai", ông nói.
Cho phép các thanh tra hạt nhân vào Iran
Về vấn đề hạt nhân, ông Vance cho biết Iran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiếp cận và kiểm tra các cơ sở liên quan. Theo ông, đây là bước tiến quan trọng nhất mà Mỹ đạt được trong vòng đàm phán lần này. "Đó là cột mốc rất quan trọng đối với người dân Mỹ và là bước đầu tiên hướng tới mục tiêu chấm dứt vĩnh viễn chương trình phát triển vũ khí hạt nhân của Iran", Phó tổng thống Mỹ nhấn mạnh.
Ngoài ra, các bên cũng nhất trí duy trì các cuộc đàm phán kỹ thuật trong thời gian tới dù các trưởng đoàn đã rời Thụy Sĩ. "Chúng tôi đã đặt nền móng rất tốt cho một thỏa thuận cuối cùng. Ngôi nhà vẫn chưa được xây xong, nhưng phần móng đã được hoàn thiện và đủ vững chắc để tiến tới một kết quả tích cực", ông Vance nhận định.
Sáng kiến giải tỏa tài sản đóng băng của Iran
Phó Tổng thống Mỹ cũng tiết lộ một đề xuất đáng chú ý liên quan đến việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran ở nước ngoài. Theo kế hoạch do Jared Kushner - con rể Tổng thống Trump - đề xuất và được phối hợp xây dựng với Qatar, số tiền được giải ngân sẽ chỉ được sử dụng để mua các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ như đậu tương, ngô và lúa mì nhằm phục vụ nhu cầu dân sinh tại Iran. "Chúng tôi muốn bảo đảm rằng nếu tài sản của Iran được giải phóng, nguồn tiền đó sẽ giúp người dân Iran thay vì bị sử dụng cho các hoạt động tài trợ khủng bố", ông Vance giải thích.
Phủ nhận hệ quả từ các phát ngôn của ông Trump
Liên quan đến những phát ngôn cứng rắn của Tổng thống Donald Trump trong cuối tuần qua, ông Vance bác bỏ nhận định rằng các tuyên bố này đã làm đổ vỡ tiến trình thương lượng. Trước đó, ông Trump từng cảnh báo có thể nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran và yêu cầu Tổng thống Iran "cẩn trọng trong phát ngôn" ngay khi đàm phán đang diễn ra. "Đúng là có một chút căng thẳng, một chút lời qua tiếng lại, nhưng cuối cùng các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục và chúng tôi đã đạt được những tiến bộ lớn", ông Vance nói.
Dù vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục thương lượng, giới quan sát nhận định vòng đàm phán tại Thụy Sĩ đã tạo ra động lực mới cho tiến trình Mỹ - Iran, trong bối cảnh cả hai bên đều phát tín hiệu muốn tránh một vòng xoáy xung đột mới tại Trung Đông.
