Tổng thống Trump tuyên bố chiến thắng trước Iran ngay cả khi xung đột chưa kết thúc. Tuy nhiên, cụm từ “chiến thắng kiểu Pyrrhus” ngày càng được nhắc đến nhiều khi Mỹ liên tục dồn thêm khí tài quân sự và uy tín trước cộng đồng quốc tế để theo đuổi chiến sự Iran.
“Chiến thắng kiểu Pyrrhus” là gì?
Hiểu đơn thuần, “chiến thắng kiểu Pyrrhus” là một chiến thắng phải trả giá quá đắt so với lợi ích đạt được. Trở lại năm 280 trước Công nguyên, vua Pyrrhus của vương quốc Epirus (Hy Lạp cổ đại) tiến vào miền nam Italy để đối đầu với đế chế La Mã. Ông giành chiến thắng tại Heraclea và tiếp tục thắng trận Asculum trong năm sau đó. Tuy nhiên, cả hai chiến thắng đều khiến lực lượng của Pyrrhus suy yếu. Đội ngũ chỉ huy bị tổn thất nặng, lực lượng tinh nhuệ được bổ sung từ một vương quốc nhỏ, ở xa chiến trường, không thể so sánh với khả năng bổ sung tướng lĩnh và binh sĩ nhanh chóng của La Mã. Sau trận Asculum, vua Pyrrhus đã nói: “Nếu chúng ta thắng thêm một trận nữa trước người La Mã, chúng ta sẽ bị hủy diệt”. Câu nói này vẫn được giới nghiên cứu quân sự đương đại nhắc nhớ.
Vấn đề không chỉ nằm ở chỗ vua Pyrrhus phải trả giá đắt cho chiến thắng, mà còn ở chỗ mỗi chiến thắng trên chiến trường lại khiến cán cân thực tế trở nên bất lợi hơn cho ông. Một cuộc chiến có thể tốn kém và gây tổn thất nhưng không phải là “chiến thắng kiểu Pyrrhus” nếu sau chiến sự, bên chiến thắng thực sự trở nên mạnh hơn trước đối thủ. Ngược lại, “chiến thắng kiểu Pyrrhus” là khi bên chiến thắng trong chiến sự thực chất lại ở vào vị thế yếu hơn so với trước khi chiến sự bắt đầu.
Những ví dụ điển hình: Iraq và Libya
Chiến tranh Iraq năm 2003 là ví dụ rõ ràng nhất. Mỹ và đồng minh nhanh chóng đánh bại chính quyền Saddam Hussein chỉ trong 3 tuần. Xét về mục tiêu quân sự, chiến dịch đã thành công. Tuy nhiên, nó khiến nhà nước Iraq sụp đổ: Quân đội tan rã, bộ máy hành chính suy yếu, cảnh sát không thể vận hành. Hệ quả là lực lượng Mỹ phải đối diện với các cuộc nổi dậy, xung đột giáo phái, sự trỗi dậy của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS). Iraq dưới thời Saddam từng là đối trọng với Iran tại Vịnh Ba Tư. Việc loại bỏ ông vô tình tạo ra thế cờ mới không có lợi cho Mỹ. Mỹ bước vào Iraq để loại bỏ một mối đe dọa, nhưng cuối cùng lại làm xuất hiện một mối đe dọa khác lớn hơn.
Tại Libya năm 2011, chiến dịch của Mỹ cùng NATO ban đầu diễn ra gọn gàng. Không kích ngắn, lãnh đạo Moammar Gadhafi thiệt mạng. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở giai đoạn hậu chiến. Libya gắn chặt với hệ thống quyền lực của ông Gadhafi, còn Mỹ không có kế hoạch rõ ràng cho thời kỳ hậu chiến. Khi ông Gadhafi bị lật đổ, Libya rơi vào chia rẽ, các lực lượng vũ trang địa phương nổi lên, châm ngòi cho nhiều xung đột kéo dài. Việc chuẩn bị cho kịch bản hậu chiến vẫn thường là điểm yếu của Mỹ, khiến nước này sa lầy, tiêu tốn nhiều nguồn lực sau khi giành chiến thắng trên chiến trường.
Chiến sự Iran: Dấu hiệu của một “chiến thắng kiểu Pyrrhus”?
Hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận chắc chắn về cuộc chiến tại Iran. Tuy nhiên, những dấu hiệu ban đầu đã xuất hiện. Bộ máy lãnh đạo Iran thay đổi nhân sự dữ dội, năng lực quân sự chịu thiệt hại nặng. Việc Washington tuyên bố chiến thắng cũng có cơ sở. Song ở chiều ngược lại, Iran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, đây là đòn bẩy mà Iran chưa từng sử dụng trước chiến sự. Trong khi đó, giá năng lượng tăng cao và biến động gây tác động lan tỏa trên thị trường toàn cầu.
Mục tiêu quan trọng của Mỹ trong chiến dịch tại Iran – vấn đề hạt nhân – hiện dường như khó giải quyết hơn. Một quốc gia vừa chịu tổn thất lớn sẽ có động lực mạnh hơn để theo đuổi năng lực răn đe, thay vì từ bỏ. “Chiến thắng kiểu Pyrrhus” không chỉ là chiến thắng phải trả giá đắt mà còn là chiến thắng khiến bên thắng cuộc trở nên yếu thế hơn so với đối thủ. Vài năm sau khi chiến sự khép lại, người ta thường đặt câu hỏi: Chiến thắng này thực sự thay đổi được điều gì? Vua Pyrrhus đã có câu trả lời rõ ràng sau trận Asculum. Còn với Mỹ, vấn đề tại eo biển Hormuz, thị trường dầu mỏ, các cuộc đàm phán đình trệ tại Islamabad, cùng một Iran có thêm động lực theo đuổi chương trình hạt nhân đang là những chỉ dấu đầu tiên cho câu trả lời.
