Iran và Oman đã đạt được nhận thức chung về việc quản lý eo biển Hormuz, tuyến đường thủy huyết mạch cho xuất khẩu năng lượng của khu vực Vùng Vịnh. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi xác nhận cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Hỗn hợp Hormuz đã diễn ra tại Muscat, đánh dấu bước tiến trong hợp tác song phương.
Những điểm chính trong cuộc đàm phán
Ông Gharibabadi cho biết hai bên đã rà soát các vấn đề hiện tại liên quan đến eo biển và trao đổi quan điểm về phương thức quản lý trong tương lai. Eo biển Hormuz, rộng chỉ khoảng 30 km, nằm giữa Iran và Oman, từng bị Tehran phong tỏa trong các cuộc xung đột trước đây.
Tương lai của eo biển này là một trong những điểm bất đồng lớn trong đàm phán giữa Tehran và Washington. Iran đang cân nhắc áp dụng phí dịch vụ chưa từng có trước xung đột, trong khi Mỹ phản đối mọi loại phí, coi Hormuz là tuyến đường thủy quốc tế.
Thỏa thuận thành lập ủy ban kỹ thuật
Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với truyền hình nhà nước, ông Gharibabadi tiết lộ Tehran và Muscat đã nhất trí thành lập các ủy ban kỹ thuật. Ông nói: "Trong vòng bảy hoặc tám ngày tới, chuyên gia của chúng tôi sẽ bắt đầu các cuộc thảo luận chuyên môn dựa trên sự thống nhất đã đạt được hôm nay, để bàn về các cơ chế này, soạn thảo văn bản cũng như tiến hành các cuộc đàm phán kỹ thuật liên quan đến các tuyến hàng hải."
Oman ủng hộ việc tham gia với tư cách quốc gia ven biển có quyền chủ quyền và cho rằng cần thu phí để đổi lấy các dịch vụ được cung cấp.
Lập trường mập mờ của Oman
Trong những ngày gần đây, Oman thể hiện lập trường khá mập mờ. Hôm thứ Ba tuần trước, sau chuyến thăm của các quan chức Iran, hai nước ra tuyên bố chung cho biết đang xem xét các chi phí quản lý eo biển trong tương lai. Tuy nhiên, đến cuối tuần, Oman lại khẳng định không có kế hoạch thu phí quá cảnh, đồng thời thông báo mở một hành lang hàng hải tạm thời gần bờ biển nước này, phối hợp với Liên Hợp Quốc.
Đáp lại, Iran tuyên bố hành lang duy nhất được phép sử dụng là tuyến hàng hải chạy sát bờ biển của chính Iran. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo mọi nỗ lực sử dụng các tuyến đường thay thế đều có nguy cơ làm leo thang căng thẳng trong khu vực.
Bối cảnh xung đột và các điều khoản tạm thời
Diễn biến này xảy ra sau khi xung đột bùng phát trở lại, trong đó Iran tấn công một tàu thương mại tại eo biển Hormuz và Mỹ đáp trả bằng các cuộc không kích nhằm vào những mục tiêu ven biển của Iran. Theo văn bản thỏa thuận, việc đi qua eo biển sẽ được miễn phí trong vòng 60 ngày kể từ khi thỏa thuận được ký kết. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ điều gì sẽ xảy ra sau thời hạn này.
Ông Gharibabadi ngày thứ Hai nhấn mạnh: "Theo Điều 5 của Biên bản ghi nhớ Islamabad, Cộng hòa Hồi giáo Iran có quyền xác định các tuyến hàng hải trong giai đoạn tạm thời này và chúng tôi không thể chấp nhận bất kỳ tuyến đường nào khác." Ông cảnh báo: "Nếu các tàu đi qua những tuyến đường khác, chúng tôi sẽ phản đối, tìm cách ngăn chặn và nếu xảy ra bất kỳ sự cố nào liên quan đến những tàu đó thì trách nhiệm sẽ thuộc về chính họ."
Ông cũng tuyên bố: "Trong vài ngày qua, phía Mỹ đã hiểu rõ thông điệp này: nếu họ tìm cách thiết lập các tuyến hàng hải song song... Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ sử dụng mọi biện pháp trong khả năng của mình để đưa ra phản ứng thích đáng đối với hành vi vi phạm đó."
