Ngày 18/6, Mỹ và Iran thông báo đã ký biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột. Bản thỏa thuận khung gồm 14 điểm, thiết lập lệnh ngừng bắn ngay lập tức giữa hai nước.
Nội dung thỏa thuận
Các điều khoản chính bao gồm mở cửa lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ, cho phép Iran xuất khẩu dầu mỏ và tiếp cận các tài sản bị đóng băng, đồng thời cam kết đàm phán một thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày. Thỏa thuận khung cũng phác thảo một gói tái thiết kinh tế trị giá ít nhất 300 tỉ USD dành cho Iran, kèm theo lời cam kết mới của Iran về việc không theo đuổi vũ khí hạt nhân.
Lý lẽ của ông Trump
Trong cuộc họp báo bên lề hội nghị thượng đỉnh G7 tại Évian-les-Bains (Pháp), Tổng thống Trump cho rằng đã đến lúc chấm dứt xung đột vì mối đe dọa đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Ông nhấn mạnh nguồn dầu dự trữ sẽ cạn kiệt trong khoảng 4 tuần nếu eo biển Hormuz không được mở cửa trở lại. Ông lưu ý đây chỉ là thỏa thuận tạm thời và cảnh báo sẽ tấn công trở lại nếu Iran không tuân thủ.
Đáng chú ý, ông Trump bất ngờ đảo ngược quan điểm về chương trình tên lửa đạn đạo của Iran. Ông cho rằng sẽ không công bằng khi cấm Iran sở hữu tên lửa đạn đạo trong khi các đối thủ như Israel và Ả Rập Xê Út có loại vũ khí này. "Ý tôi là, họ phải có một số tên lửa, bởi vì những nước khác cũng có. Họ phải có một số. Tôi đang nói rằng nếu các quốc gia khác sở hữu chúng, thì việc họ không có một số lượng nhất định là hơi bất công", ông Trump nói.
Nhà lãnh đạo cho rằng tên lửa "không phải là vấn đề" bởi vũ khí này "chỉ gây thiệt hại một số địa điểm mà không làm nổ tung cả hành tinh". Ông nói thêm: "Chúng tôi đã hủy diệt khoảng 84 - 85% kho tên lửa của họ. Số còn lại đang ở dưới lòng đất, họ không thể đưa chúng lên".
Phản ứng từ Israel và các nhà phê bình
Cú "quay xe" của ông Trump gây phản ứng mạnh tại Israel. Tờ The Jerusalem Post đăng bài xã luận trang nhất với tít "Vì sao ông Trump lại ủng hộ chương trình tên lửa đạn đạo của Iran?". Trên The Times of Israel, Tổng biên tập David Horovitz gọi thỏa thuận là "sự đầu hàng thảm họa".
Các nhà phê bình từ cả cánh tả và cánh hữu đều đặt câu hỏi tại sao cuộc chiến nổ ra nếu kết cục như vậy. Nhà bình luận bảo thủ Ben Shapiro gọi thỏa thuận là "thảm họa" trên Fox News. Erick Erickson viết trên mạng xã hội rằng đó là "sự đầu hàng của Mỹ".
Thượng nghị sĩ Bill Cassidy (Cộng hòa, Louisiana) chỉ trích đây là "sai lầm chính sách đối ngoại tồi tệ nhất trong nhiều thập niên". Bà Nikki Haley, cựu đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc, cho rằng Iran sẽ dùng tiền từ thỏa thuận để thúc đẩy tham vọng hạt nhân và chống lại Mỹ. "Thật là một sai lầm lớn khi bỏ tiền ra để xây dựng lại mối đe dọa mà chúng ta vừa mới tiêu diệt", bà viết.
Người dẫn chương trình Mark Levin chỉ trích thỏa thuận từ bỏ đòn bẩy của Mỹ trước khi Tehran nhượng bộ. "Tại sao chúng ta lại đồng ý ngay lập tức từ bỏ đòn bẩy quan trọng nhất trước khi họ tuân thủ các yêu cầu?", ông chất vấn.
Ý kiến bảo vệ ông Trump
Tuy nhiên, một số người bảo vệ quyết định tránh leo thang quân sự. Nhà báo Piers Morgan bày tỏ vui mừng khi ông Trump tìm cách rút khỏi xung đột, dù chỉ trích hoàn cảnh dẫn đến cuộc chiến. "Thỏa thuận Iran này cách xa 'sự đầu hàng vô điều kiện' hơn bất kỳ thỏa thuận nào trong lịch sử. Tôi rất vui vì Tổng thống Trump đang thoát khỏi mớ hỗn độn này, nhưng tôi cá là nếu có thể làm lại, ông ấy sẽ không bao giờ lao vào nó", ông viết.
Thượng nghị sĩ Rand Paul (Cộng hòa, Kentucky) viết: "Tôi ủng hộ Tổng thống Trump về hòa bình". Thượng nghị sĩ Lindsey Graham (Cộng hòa, Nam Carolina), đồng minh của ông Trump, cho rằng thỏa thuận có lợi cho Mỹ vì eo biển Hormuz được mở cửa và xung đột chấm dứt, tạo điều kiện cho ổn định kinh tế và hòa bình.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, nhà đàm phán chính, phát biểu: "Thỏa thuận này là thất bại lịch sử của Mỹ. Mọi người sẽ xem và đánh giá nó".
