Chiều 21/6 (giờ địa phương), phái đoàn Mỹ và Iran bắt đầu các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ về thỏa thuận chấm dứt chiến tranh mà hai nước vừa ký trong tuần này, theo CNN. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã có cuộc họp báo ngay tại địa điểm diễn ra đàm phán Mỹ-Iran, cho biết Tổng thống Donald Trump đã trao cho phái đoàn Mỹ thẩm quyền để tìm kiếm một giải pháp ngoại giao cho hàng loạt vấn đề.
Cuộc gặp lịch sử cấp cao Mỹ-Iran
“Chưa từng có thời điểm nào trong lịch sử mà lãnh đạo Iran và Mỹ gặp nhau ở cấp độ cao như vậy”, ông Vance mở đầu. Cuộc đàm phán diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock với sự tham gia của các nhà trung gian Qatar và Pakistan. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đều có mặt tại cuộc gặp.
Vance chỉ trích Iran nhưng ghi nhận tiến triển
Trong cuộc họp báo trước thềm đàm phán với Iran, ông Vance quy trách nhiệm cho Tehran, gọi nước này là một “tác nhân gây bất ổn trong khu vực”. Tuy nhiên, ông cho biết các bên đã đạt được những tiến triển “rất đáng kể” trong vài giờ qua. Theo ông Vance, hai nước đang nhìn thấy “một tương lai chung, nơi mọi người có thể cùng hợp tác để thúc đẩy hòa bình và thịnh vượng”. Ông cũng cho biết Tổng thống Trump đã yêu cầu phái đoàn Mỹ “mở ra một chương mới” nhằm chuyển biến quan hệ với người dân Iran.
Mỹ khẳng định nỗ lực hòa bình
Phó tổng thống Mỹ khẳng định Mỹ đã làm “nhiều hơn bất kỳ chính phủ nào trên thế giới trong vài tháng qua” để chấm dứt xung đột tại Lebanon. “Hòa bình không bao giờ là điều dễ dàng. Hòa bình luôn đòi hỏi nỗ lực, các bên phải có sự nhượng bộ nhất định”, ông nói.
Iran bước vào đàm phán với quân bài mạnh
Trước thềm các cuộc đàm phán, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baghaei, tuyên bố tại Thụy Sĩ: “Chúng tôi sẽ thúc đẩy việc thực thi các cam kết từ phía đối tác và làm rõ phương thức họ hoàn thành nghĩa vụ. Nếu bất kỳ phần nào trong cam kết không được thực hiện, toàn bộ thỏa thuận sẽ gặp khó khăn”. Ông Baghaei nhấn mạnh Mỹ cần sớm triển khai các biện pháp cần thiết, nếu không sẽ làm tổn hại đến thỏa thuận.
Cùng ngày 21/6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nêu thêm chi tiết về thỏa thuận với Mỹ, cho biết 6 tỉ USD tài sản bị phong tỏa hiện do Qatar nắm giữ sẽ được hoàn trả theo thỏa thuận sơ bộ với Mỹ. “Hầu hết điều khoản trong biên bản ghi nhớ đều có lợi cho chúng ta, và những thành quả từ các cuộc đối thoại, đàm phán này sẽ sớm được thể hiện rõ”, hãng thông tấn Tasnim dẫn lời ông Pezeshkian.
Iran giữ quyền làm giàu uranium
Tổng thống Pezeshkian tuyên bố nước này không từ bỏ quyền làm giàu uranium, nhưng cũng cam kết không theo đuổi mục tiêu chế tạo vũ khí hạt nhân. “Mỹ yêu cầu Iran không chế tạo bom nguyên tử. Đây chẳng phải điều mới mẻ gì và chúng tôi cũng có thể tuyên bố bằng văn bản rằng Iran không có ý định chế tạo bom. Tuy nhiên, chúng tôi không từ bỏ quyền làm giàu uranium và phía bên kia sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận quyền này”, ông Pezeshkian nói.
Xung đột Lebanon là trọng tâm đàm phán
Phía Iran cũng nói rằng các cuộc giao tranh đang diễn ra tại Lebanon giữa Israel và Hezbollah sẽ là nội dung trọng tâm trong các cuộc đàm phán Iran-Mỹ tại Thụy Sĩ. “Chế độ phục quốc Do Thái vẫn tiếp tục vi phạm các cam kết của họ tại Lebanon. Đây sẽ là chủ đề thảo luận chính trong các cuộc đàm phán hôm nay”, theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei.
Eo biển Hormuz - công cụ răn đe của Iran
Tehran khẳng định chủ quyền đối với eo biển Hormuz và tuyên bố sẽ siết chặt kiểm soát đối với các hoạt động hàng hải tại đây. Với vai trò là tuyến đường huyết mạch vận chuyển phần lớn dầu thô thế giới, eo biển Hormuz vẫn là công cụ răn đe vật lý quan trọng nhất của Iran. Bằng cách nắm giữ quyền kiểm soát nguồn cung năng lượng kết hợp với hạ tầng cáp quang biển - “hệ thần kinh” của nền kinh tế số, Tehran đang buộc Mỹ và các cường quốc phải cân nhắc thận trọng. Những đợt phong tỏa trước đây tại Hormuz đã đẩy giá năng lượng lên mức kỷ lục, gây ra những bất ổn nghiêm trọng cho nền kinh tế toàn cầu.
Iran chia rẽ nội bộ về thỏa thuận
Tại Iran, phe cứng rắn và phe ôn hòa đang đưa ra những diễn giải trái ngược về thỏa thuận hòa bình tạm thời với Mỹ. Truyền thông nhà nước Iran ngày thứ Bảy đưa tin, phái đoàn Iran đã đến Zurich, Thụy Sĩ, để tham gia đàm phán với Mỹ, dưới sự dẫn đầu của trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf.
