Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo lấy ý kiến về dự thảo Nghị định giám định tư pháp
Ngày 19.3, Bộ Tư pháp đã tổ chức một hội thảo quan trọng nhằm lấy ý kiến đóng góp cho hồ sơ dự thảo Nghị định quy định chi tiết và các biện pháp thi hành luật Giám định tư pháp cùng các văn bản liên quan. Sự kiện này thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, cán bộ từ các cơ quan tố tụng và tổ chức giám định, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực này.
Khái niệm và phạm vi giám định tư pháp theo luật mới
Theo luật Giám định tư pháp 2025, giám định tư pháp được định nghĩa là hoạt động sử dụng kiến thức chuyên môn, phương tiện khoa học, kỹ thuật và nghiệp vụ để kiểm tra, đánh giá, đưa ra kết luận về các vấn đề liên quan đến quá trình tố tụng. Cụ thể, nó bao gồm các hoạt động từ tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử cho đến thi hành án hình sự, cũng như giải quyết vụ việc dân sự và vụ án hành chính. Việc giám định này được thực hiện dựa trên trưng cầu từ người trưng cầu giám định tư pháp hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định tư pháp, tạo ra một cơ chế linh hoạt nhưng cũng đầy thách thức trong thực tiễn.
Tranh luận về giám định ngoài tố tụng và tính pháp lý
Tại hội thảo, một trong những điểm nóng được thảo luận là điều 19 của dự thảo Nghị định, liên quan đến "thực hiện dịch vụ giám định ngoài tố tụng của tổ chức giám định tư pháp công lập là đơn vị sự nghiệp công lập". Dự thảo hiện chưa làm rõ khái niệm "giám định ngoài tố tụng", dẫn đến nhiều câu hỏi thực tế. Chẳng hạn, nếu cá nhân hoặc tổ chức tự nguyện đi giám định và nộp kết quả cho cơ quan tố tụng như công an, viện kiểm sát, tòa án, liệu điều này có hợp pháp không? Các cơ quan tố tụng có thể sử dụng kết quả đó hay buộc phải trưng cầu giám định lại?
Bác sĩ Hà Phương, Giám đốc Trung tâm Pháp y TP.HCM, chỉ ra rằng hiện chưa có định nghĩa cụ thể về "giám định ngoài tố tụng". Ông nêu vấn đề: làm thế nào để cá nhân có thể yêu cầu giám định tư pháp sau khi bị cơ quan tố tụng từ chối? Thực tế, nhiều người yêu cầu giám định nhưng lại bị yêu cầu chứng minh sự từ chối bằng văn bản, một điều kiện khó khăn khiến hầu hết các trường hợp không đáp ứng được. Điều này cho thấy sự thiếu sót trong việc triển khai các quy định nhân văn nhằm bảo vệ quyền lợi công dân.
Ý kiến từ các chuyên gia và cơ quan tố tụng
Thượng tá Ngô Quý Hiền, Phó trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Đồng Nai, chia sẻ quan điểm từ góc độ thực tiễn. Ông nhấn mạnh, trong các vụ tai nạn giao thông, kết quả giám định ban đầu là căn cứ quan trọng để xử lý hình sự. Ông đề xuất rằng kết quả giám định này nên được công nhận và không cần giám định lại khi chuyển sang cơ quan điều tra, vì thương tích cơ thể có thể thay đổi theo thời gian, dẫn đến sự khác biệt trong kết quả. Ý kiến này được bà Nguyễn Thị Thụy, Trưởng phòng Quản lý đấu giá tài sản, giám định tư pháp, trọng tài, hòa giải thương mại Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp), đánh giá là đáng lưu tâm nhằm tránh lãng phí thời gian và công sức.
Trái lại, thượng tá Bùi Duy Kha, Phó chánh văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM, lại nhấn mạnh tính pháp lý của chứng cứ. Ông cho rằng một tài liệu kết quả giám định chỉ được coi là chứng cứ nếu được thu thập đúng trình tự pháp luật. Trong vụ án tai nạn giao thông, nếu thương tích dưới 60%, có thể chưa cấu thành tội phạm, và cơ quan điều tra sẽ trưng cầu giám định. Kết quả từ việc trưng cầu này, nếu tuân thủ đúng quy trình, sẽ là chứng cứ hợp lệ. Còn kết quả giám định tự nguyện của cá nhân chỉ có giá trị tham khảo, và nếu có sự chênh lệch, cơ quan điều tra sẽ trưng cầu giám định lại để có kết quả cuối cùng.
Hướng đi tương lai và sự cần thiết của hợp tác liên ngành
Sau khi lắng nghe các ý kiến đa chiều, bà Nguyễn Thị Thụy nhận định rằng sự khác biệt trong quan điểm hiện nay đòi hỏi các cơ quan tố tụng phải ngồi lại cùng nhau để thống nhất hướng dẫn giải quyết vụ án một cách phù hợp. Việc này không chỉ giúp làm rõ các quy định về giám định ngoài tố tụng mà còn đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong thực tiễn áp dụng pháp luật. Hội thảo đã mở ra một diễn đàn quan trọng để thu thập ý kiến, góp phần hoàn thiện dự thảo Nghị định, hướng tới một hệ thống giám định tư pháp minh bạch và hiệu quả hơn trong tương lai.
