Người gây tai nạn có phải bồi thường khi nạn nhân uống rượu bia? Luật sư giải đáp chi tiết
Trong nhiều vụ tai nạn giao thông, khi phát hiện người bị nạn có sử dụng rượu bia, không ít người đặt câu hỏi: "Vậy người gây tai nạn có được miễn trách nhiệm bồi thường không?". Đây là vấn đề cần nhìn nhận dưới góc độ pháp lý, thay vì cảm tính, theo luật sư Trần Hữu Thung - Đoàn luật sư TP. Hà Nội.
Quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại trong tai nạn giao thông
Theo luật sư Thung, trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các vụ việc tai nạn giao thông được áp dụng theo quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tại điểm b Khoản 1 Điều 83 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024. Cụ thể, người gây tai nạn giao thông đường bộ thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.
Các quy định chi tiết hơn được nêu trong Điều 584 và Điều 585 Bộ Luật Dân sự 2015, được hướng dẫn bởi Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP ngày 06 tháng 9 năm 2022 của Tòa án nhân dân tối cao. Theo đó, người gây tai nạn sẽ phải bồi thường thiệt hại nếu:
- Có lỗi trong việc gây ra tai nạn do vi phạm quy định về giao thông đường bộ.
- Có thiệt hại thực tế xảy ra như thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, phương tiện giao thông hoặc tài sản của người khác.
- Có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi vi phạm quy định về giao thông đường bộ.
Việc nạn nhân uống rượu bia không tự động miễn trừ trách nhiệm
Luật sư Thung nhấn mạnh: "Hành vi sử dụng rượu, bia khi tham gia giao thông là một trong các hành vi bị nghiêm cấm theo quy định tại Khoản 2 Điều 9 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024. Tuy nhiên, điều cần làm rõ là: người bị nạn có uống rượu, bia không đồng nghĩa với việc người gây tai nạn đương nhiên được miễn trách nhiệm bồi thường".
Như vậy, với quy định nói trên, có thể khẳng định việc người bị nạn có uống rượu, bia không phải là căn cứ đương nhiên để người gây tai nạn được miễn trách nhiệm bồi thường. Tuy nhiên, việc người bị nạn có sử dụng rượu bia khi tham gia giao thông có thể được coi là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm bồi thường.
Mức độ bồi thường phụ thuộc vào lỗi của các bên
Mức độ bồi thường thì tùy thuộc mức độ lỗi của người gây tai nạn. Để xác định mức độ lỗi của các bên thì cần phải xem xét băng ghi hình, lời khai của các bên, lời khai của nhân chứng, Biên bản khám nghiệm hiện trường (nếu có).
Luật sư Thung bổ sung thêm, căn cứ quy định tại Khoản 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015: "Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại". Theo đó, người tham gia giao thông chỉ được miễn trừ trách nhiệm bồi thường nếu vụ việc tai nạn xảy ra do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của người khác.
Ví dụ trường hợp tai nạn xảy ra hoàn toàn do lỗi của người khác được Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP đã đưa ra như sau: "A lái xe ô tô (thuộc sở hữu của mình) theo đúng quy định của Luật Giao thông đường bộ, C lao vào xe ô tô của A đang đi trên đường để tự tử. Trường hợp này, A không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do lỗi hoàn toàn của C."
Trường hợp lỗi hỗn hợp và phân chia trách nhiệm
Nếu người bị nạn uống rượu bia nhưng vẫn tham gia giao thông và kết quả giám định của Cảnh sát giao thông cho thấy kết quả trong hơi thở có nồng độ cồn thì người bị nạn đương nhiên có lỗi trong việc gây ra tai nạn. Tuy nhiên, theo luật sư này, trong đa số các vụ án tai nạn giao thông, phần lớn tai nạn là kết quả của lỗi hỗn hợp hay cả hai bên cùng có lỗi.
Theo quy định tại Khoản 4 Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015: "Khi bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra." Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP đã đưa ra ví dụ cụ thể cho trường hợp lỗi hỗn hợp như sau: "A và B cùng lái ô tô tham gia giao thông, xảy ra tai nạn do đâm va vào nhau dẫn đến A bị thiệt hại 100 triệu đồng. Cơ quan có thẩm quyền xác định A và B cùng có lỗi với mức độ lỗi của mỗi người là 50%. Trường hợp này, B phải bồi thường 50 triệu đồng cho A (50% thiệt hại)."
Nếu người gây tai nạn cũng có lỗi làm phát sinh tai nạn chẳng hạn như: điều khiển xe lấn làn, vượt đèn đỏ hoặc không làm chủ tốc độ, không chú ý quan sát thì Tòa án sẽ xem xét xác định mức độ lỗi của mỗi bên. Người gây tai nạn vẫn phải bồi thường, nhưng chỉ trong phạm vi thiệt hại tương ứng với phần lỗi của mình.
Chứng cứ quyết định trong việc xác định trách nhiệm
Luật sư Thung kết luận: "Điểm mấu chốt nằm ở quan hệ nhân quả: hành vi nào là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại? Pháp luật dân sự không dựa vào cảm tính 'ai say thì sai', mà dựa trên cấu trúc pháp lý gồm lỗi, thiệt hại và mối quan hệ nhân quả. Vì vậy, kết luận điều tra, biên bản hiện trường, kết quả đo nồng độ cồn và đánh giá kỹ thuật va chạm là những chứng cứ có ý nghĩa quyết định."
