Cú Hích Thể Chế: Bài Học Từ Nghị Quyết 206 Và Tư Duy Đổi Mới Pháp Luật
Tại Hội nghị sơ kết một năm triển khai Nghị quyết số 66-NQ/TW và quán triệt Kết luận số 09-KL/TW do Bộ Tư pháp tổ chức vào ngày 19/3, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, đã nêu bật tầm quan trọng của việc đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật. Ông khẳng định Việt Nam đang ở thời điểm bước ngoặt, nơi khát vọng phát triển đã được hiện thực hóa thành hành động thống nhất của toàn hệ thống chính trị. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa khát vọng này phụ thuộc lớn vào việc tháo gỡ các rào cản đang kìm hãm nguồn lực.
Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật được xem là một bước ngoặt chiến lược. Nghị quyết này không chỉ giải quyết vướng mắc trước mắt mà còn thể hiện rõ tư duy đổi mới, tạo ra cú hích quan trọng để chuyển hóa pháp luật từ rào cản thành lợi thế cạnh tranh, từ khuôn khổ quản lý sang động lực kiến tạo phát triển.
Thể Chế: Từ Điểm Nghẽn Đến Động Lực Phát Triển
Trước đây, dù hệ thống pháp luật đã bao quát nhiều lĩnh vực, thể chế vẫn bị coi là điểm nghẽn của điểm nghẽn. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tư duy lập pháp chưa theo kịp thực tiễn, tình trạng chồng chéo và mâu thuẫn giữa các quy định đã tạo ra những rào cản vô hình, làm nản lòng nhà đầu tư và kìm hãm nguồn lực phát triển. Để đối phó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu lịch sử: Năm 2025, cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ những điểm nghẽn do quy định pháp luật. Chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc phát hiện và tháo gỡ nhanh khó khăn thể chế trong năm 2025 được xem là mệnh lệnh chính trị cho công tác này.
Năm Bài Học Cốt Lõi Từ Thực Tiễn
Từ kinh nghiệm tham mưu xây dựng Nghị quyết 206, ông Nguyễn Quốc Hoàn đúc kết năm bài học quan trọng cho công tác xây dựng pháp luật.
- Bám Sát Cơ Sở Chính Trị Và Tư Duy Vượt Khung: Ông Hoàn nhấn mạnh cần thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng nhưng đồng thời mạnh dạn tư duy vượt khung. Nghị quyết 206 đề xuất cơ chế cho phép Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành nghị quyết quy phạm pháp luật để điều chỉnh một số quy định luật trong khi chờ sửa đổi chính thức, chuyển từ trạng thái chờ đợi sang chủ động khơi thông nguồn lực.
- Xác Định Đúng Vấn Đề Để Có Giải Pháp Trúng Và Hiệu Quả: Việc chia điểm nghẽn thành ba nhóm tiêu chí rõ ràng—mâu thuẫn, chồng chéo; không rõ ràng, không khả thi; và tạo gánh nặng chi phí hoặc cản trở đổi mới sáng tạo—giúp nhận diện chính xác vấn đề, từ đó thiết kế giải pháp phù hợp, nâng cao chất lượng thể chế và giảm sửa đổi chắp vá.
- Thiết Lập Bộ Lọc Độc Lập Để Kiểm Soát Quyền Lực: Nghị quyết 206 thiết lập Hội đồng thẩm định độc lập do lãnh đạo Bộ Tư pháp làm Chủ tịch, với sự tham gia của các bộ ngành, cơ quan Quốc hội và Mặt trận Tổ quốc. Quy trình thẩm định rút ngắn còn 55 ngày làm việc nhưng yêu cầu chất lượng cao hơn, đảm bảo đổi mới bền vững và giữ vững nền tảng pháp quyền.
- Bảo Vệ Cán Bộ Dám Nghĩ, Dám Làm: Nghị quyết có cơ chế miễn, giảm trách nhiệm đối với cán bộ nếu thực hiện đúng quy trình và không vụ lợi, kể cả khi xảy ra rủi ro khách quan. Điều này giúp cởi bỏ tâm lý sợ sai, khơi dậy tinh thần dấn thân, giải phóng năng lực thực thi và nâng cao trách nhiệm.
- Kiểm Soát Chặt Chẽ Các Cơ Chế Đặc Thù: Các văn bản ban hành theo cơ chế này có ký hiệu riêng (bắt đầu từ 66.1) và thời hạn hiệu lực cụ thể (kết thúc trước 1/3/2027), tạo cơ chế tự ràng buộc kỹ thuật nhưng có giá trị pháp lý cao. Điều này buộc cơ quan có thẩm quyền chủ động hoàn thiện khuôn khổ pháp luật chính thức, đảm bảo hài hòa giữa xử lý nhanh và nguyên tắc ổn định.
Ông Hoàn kết luận: Kinh nghiệm từ Nghị quyết 206 cho thấy, khi có sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, khi tiếng nói thực tiễn được lắng nghe và trí tuệ tập thể được phát huy, chúng ta hoàn toàn có thể phá vỡ những rào cản định kiến kiên cố nhất cản trở sự phát triển.
