Gia đình Henrietta Lacks đạt thỏa thuận với Novartis về 'tế bào bất tử' HeLa
Gia đình của Henrietta Lacks vừa chính thức đạt được thỏa thuận dàn xếp với tập đoàn dược phẩm khổng lồ Novartis, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cuộc chiến pháp lý kéo dài xoay quanh việc thương mại hóa dòng tế bào HeLa - thường được mệnh danh là "tế bào bất tử". Thỏa thuận này đã được hoàn tất tại tòa án liên bang ở bang Maryland, Hoa Kỳ, tuy nhiên, các điều khoản tài chính cụ thể vẫn được giữ kín và không được công bố ra công chúng.
Tuyên bố chung và bối cảnh pháp lý
Trong một tuyên bố chung được đưa ra, cả hai bên đã bày tỏ sự hài lòng vì đã tìm được cách giải quyết vụ việc một cách ngoài tòa án, do đại diện di sản của Henrietta Lacks khởi xướng. Họ từ chối bình luận thêm về chi tiết của thỏa thuận, nhấn mạnh mong muốn khép lại chương này một cách êm đẹp. Vụ kiện ban đầu được nộp vào năm 2024, với yêu cầu từ phía gia đình rằng Novartis phải hoàn trả "toàn bộ lợi nhuận ròng thu được từ việc thương mại hóa dòng tế bào HeLa". Đơn kiện mô tả những tế bào này như là "tế bào bị đánh cắp", phản ánh sự bất bình sâu sắc về nguồn gốc không minh bạch.
Lịch sử đau thương và đóng góp to lớn của Henrietta Lacks
Henrietta Lacks, một phụ nữ người Mỹ gốc Phi, đã qua đời ở tuổi 31 vào năm 1951 do một dạng ung thư cổ tử cung tiến triển nhanh chóng. Trước khi bà mất, các bác sĩ tại Bệnh viện Johns Hopkins đã lấy mẫu tế bào từ khối u của bà mà không có bất kỳ sự đồng ý nào từ bản thân bà hay gia đình, một hành động vi phạm nghiêm trọng đạo đức y học thời đó. Những tế bào này, sau đó được đặt tên là HeLa, đã trở thành một trong những công cụ quan trọng nhất trong lịch sử khoa học hiện đại.
Nhờ khả năng phân chia gần như vô hạn trong môi trường phòng thí nghiệm, dòng tế bào HeLa đã đóng góp vào hàng loạt bước đột phá y học vĩ đại, bao gồm sự phát triển của vaccine bại liệt, việc lập bản đồ gen người, và thậm chí là cả vaccine COVID-19 gần đây. Chính vì vậy, chúng thường được gọi là "tế bào bất tử", nhưng sự bất tử này lại gắn liền với một câu chuyện đầy tranh cãi về quyền sở hữu và đạo đức.
Chiến dịch pháp lý đang tiếp diễn và các thỏa thuận trước đó
Thỏa thuận với Novartis không phải là lần đầu tiên đại diện di sản của Lacks đạt được thành công trong chiến dịch pháp lý đang tiếp diễn này. Trước đó, vào năm 2023, gia đình đã đạt được một thỏa thuận khác, với giá trị không được tiết lộ, với công ty công nghệ sinh học Thermo Fisher Scientific. Các luật sư đại diện cho gia đình, trong đó có luật sư dân quyền nổi tiếng Ben Crump, đã lập luận rằng Thermo Fisher đã cố ý thương mại hóa các tế bào HeLa dù hoàn toàn nhận thức được hoàn cảnh ban đầu khi chúng bị lấy đi mà không có sự đồng thuận.
Họ cho rằng công ty này đã tiếp tục bán và sản xuất hàng loạt tế bào HeLa một cách có hệ thống, bất chấp những thông tin về nguồn gốc đầy tranh cãi. Điều này làm nổi bật tính phức tạp và quy mô của vấn đề thương mại hóa trong ngành công nghiệp dược phẩm và công nghệ sinh học.
Tương lai của các vụ kiện tiếp theo
Hiện tại, cuộc chiến pháp lý vẫn chưa kết thúc hoàn toàn. Các vụ kiện nhằm vào các công ty khác như Ultragenyx Pharmaceutical và Viatris vẫn đang được tiến hành, cho thấy sự quyết tâm của gia đình Lacks trong việc đòi lại công lý. Đội ngũ luật sư của gia đình đã tiết lộ rằng có thể sẽ có thêm những hành động pháp lý mới trong thời gian tới, nhằm giải quyết triệt để những tranh chấp liên quan đến việc sử dụng trái phép dòng tế bào HeLa.
Chiến dịch này không chỉ là về bồi thường tài chính, mà còn là một nỗ lực để công nhận và tôn vinh di sản của Henrietta Lacks, một người phụ nữ mà đóng góp của bà đã cứu sống hàng triệu mạng người nhưng lại bị lãng quên trong suốt nhiều thập kỷ. Thỏa thuận với Novartis có thể xem như một bước tiến quan trọng hướng tới mục tiêu đó, dù vẫn còn nhiều chặng đường phía trước.
