Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, sự bùng nổ của thương mại điện tử và các nền tảng số xuyên biên giới đang làm nảy sinh nhiều vấn đề pháp lý mới. Các vấn đề này liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cạnh tranh, chất lượng hàng hóa, quản lý môi trường và xử lý rác thải công nghệ. Hệ thống pháp luật cần có giải pháp ứng phó kịp thời.
Giao dịch xuyên biên giới tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và lợi ích quốc gia. Việc xác định pháp luật áp dụng, cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp, cơ chế công nhận và thi hành bản án là những vấn đề được quan tâm. Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý nhà nước, yêu cầu đặt ra rộng hơn, không chỉ giải quyết tranh chấp mà còn bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và lợi ích quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Rủi ro pháp lý trong giao dịch xuyên biên giới
Tiến sĩ Trần Anh Tuấn, Cục Pháp luật quốc tế và Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (Bộ Tư pháp), nhận định các giao dịch xuyên biên giới hiện bao phủ hầu hết lĩnh vực từ dân sự, thương mại, đầu tư đến cung ứng dịch vụ quốc tế. Đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ xuyên biên giới và các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài đều phát triển mạnh, trở thành động lực tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, đi kèm là những rủi ro pháp lý ngày càng phức tạp.
Sự khác biệt giữa các hệ thống pháp luật, việc xác định luật áp dụng, thẩm quyền tài phán, công nhận và thi hành bản án nước ngoài vẫn là thách thức lớn. Thương mại điện tử và kinh tế số làm gia tăng nguy cơ lừa đảo trực tuyến, đánh cắp dữ liệu, tấn công mạng và vi phạm quyền riêng tư. Nhiều doanh nghiệp và cá nhân Việt Nam còn mới mẻ với các tiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ dữ liệu, phòng chống rửa tiền, kiểm soát xuất khẩu và quản trị rủi ro số.
Giải pháp hoàn thiện khung pháp lý
Tiến sĩ Trần Anh Tuấn đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch điện tử, thương mại số và các mô hình kinh doanh mới để đáp ứng Cách mạng công nghiệp 4.0. Cần tăng cường cơ chế bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch xuyên biên giới, hoàn thiện chính sách thuế, hải quan, logistics và quy định thương mại quốc tế. Đồng thời, nâng cao năng lực thực thi, hợp tác quốc tế, đào tạo nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao trong lĩnh vực pháp luật quốc tế và giải quyết tranh chấp xuyên biên giới.
Luật sư Nguyễn Trọng Hiếu, đại diện Công ty Luật TNHH Asia Legal, nhấn mạnh dữ liệu cá nhân đã trở thành tài nguyên mới trong giao dịch số. Dữ liệu gắn với chuyển giao công nghệ, cung cấp hàng hóa, dịch vụ, luồng tiền và nhiều hoạt động kinh tế xuyên biên giới. Nguy cơ dữ liệu cá nhân của người Việt bị rò rỉ, khai thác trái phép hoặc chuyển giao ra nước ngoài đặt ra yêu cầu cấp thiết hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiếu, thách thức lớn là vị thế của Việt Nam trong nhiều giao dịch xuyên biên giới còn yếu. Khi làm việc với đối tác nước ngoài, đặc biệt từ khu vực có tiêu chuẩn bảo vệ dữ liệu cao như EU, doanh nghiệp Việt Nam thường phải chấp nhận hợp đồng mẫu, chính sách xử lý dữ liệu do phía nước ngoài đưa ra. Việt Nam chưa có đủ công cụ pháp lý để đánh giá, kiểm soát hoặc bảo đảm cân bằng quyền và nghĩa vụ giữa các bên.
Luật sư Nguyễn Trọng Hiếu đề xuất Việt Nam nghiên cứu xây dựng các điều khoản mẫu, bộ quy tắc mẫu hoặc hợp đồng mẫu áp dụng cho chủ thể nước ngoài khi tham gia giao dịch, cung cấp dịch vụ hoặc xử lý dữ liệu cá nhân của người Việt, đặc biệt trong lĩnh vực nhạy cảm như y tế, ngân hàng, tài chính, nền tảng số và điện toán đám mây.
Để hoàn thiện pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân trong giao dịch xuyên biên giới, Việt Nam cần đổi mới tư duy quản trị dữ liệu, phân loại trách nhiệm tuân thủ theo mức độ rủi ro, thiết lập cơ chế đồng kiểm soát, cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu và lưu chuyển dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế số, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về quyền riêng tư.
