Giao xe cho người khác lái: Chủ xe vẫn có thể chịu trách nhiệm pháp lý
Thực tế hiện nay cho thấy, không phải cứ giao chìa khóa xe cho người khác là mọi rủi ro pháp lý sẽ được xóa bỏ hoàn toàn. Trách nhiệm có thể vẫn quay trở lại với chính chủ xe nếu việc giao xe không được thực hiện đúng theo các quy định của pháp luật. Đây là một quan niệm sai lầm phổ biến mà nhiều người vẫn đang mắc phải.
Hiểu sai về việc giao xe lái hộ
Theo ông Nguyễn Văn Hòa, một giáo viên đào tạo lái xe có kinh nghiệm tại tỉnh Hưng Yên, không ít người hiện nay vẫn hiểu một cách đơn giản rằng chỉ cần không trực tiếp cầm lái khi đã uống rượu bia thì sẽ "an toàn" về mặt pháp luật. Ông Hòa nhấn mạnh: "Cách hiểu này là chưa đầy đủ. Việc giao xe cho người khác điều khiển không đồng nghĩa với việc chủ xe hoàn toàn vô can về trách nhiệm pháp lý."
Cũng theo ông Hòa, tâm lý chủ quan khi giao xe cho bạn bè, người quen hoặc tài xế lái hộ mà không kiểm tra kỹ các điều kiện điều khiển phương tiện rất dễ dẫn đến những rủi ro pháp lý nghiêm trọng. "Khi xảy ra tai nạn hoặc bị cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý, nhiều chủ xe mới 'ngã ngửa' vì vẫn có thể bị liên đới trách nhiệm", ông Hòa chia sẻ thêm.
Điều kiện cần thiết cho người lái xe hộ
Luật sư Đinh Thị Kim Liên từ Công ty Luật TNHH VLS & Partners, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội, cho biết pháp luật hiện hành không cấm việc nhờ người khác lái xe hộ. Tuy nhiên, để việc này đúng quy định và không phát sinh rủi ro pháp lý, người lái xe hộ phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và các văn bản hướng dẫn liên quan.
Các điều kiện cụ thể bao gồm:
- Người lái xe hộ phải có giấy phép lái xe phù hợp với loại phương tiện điều khiển.
- Giấy phép lái xe còn thời hạn sử dụng, không bị tước quyền sử dụng.
- Đủ độ tuổi theo quy định của pháp luật.
- Đủ sức khỏe để lái xe, không sử dụng rượu bia, ma túy hoặc các chất kích thích bị pháp luật cấm.
- Khi tham gia giao thông phải mang theo đầy đủ giấy tờ của phương tiện như đăng ký xe, giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường (đối với ô tô), bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc.
Luật sư Kim Liên lưu ý, nếu chủ xe giao phương tiện cho người không đủ điều kiện điều khiển – chẳng hạn không có giấy phép lái xe, giấy phép không phù hợp, đang trong tình trạng say rượu bia hoặc không đủ sức khỏe – thì dù không trực tiếp cầm lái, chủ xe vẫn bị xem là vi phạm pháp luật.
Mức xử phạt nghiêm khắc và trách nhiệm hình sự
Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, hành vi giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện bị xử phạt rất nặng. Cụ thể:
- Chủ xe ô tô là cá nhân có thể bị phạt tiền từ 28 đến 30 triệu đồng.
- Đối với tổ chức, mức phạt lên tới 56 đến 60 triệu đồng.
Đây là mức xử phạt nghiêm khắc, đặc biệt trong dịp cao điểm như Tết Nguyên đán khi lực lượng CSGT tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm nồng độ cồn, không có "vùng cấm", không có ngoại lệ.
Không dừng lại ở xử phạt hành chính, trong những trường hợp nghiêm trọng, chủ xe còn có thể đối mặt với trách nhiệm hình sự. Nếu việc giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển dẫn đến tai nạn giao thông gây hậu quả nghiêm trọng như làm chết người, gây thương tích nặng hoặc thiệt hại lớn về tài sản, chủ xe có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 264 Bộ luật Hình sự. Mức phạt cao nhất lên tới 7 năm tù, kèm theo hình phạt tiền và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại dân sự.
Trách nhiệm bồi thường khi thuê người lái hộ gây tai nạn
Luật sư Đặng Huỳnh Lộc từ Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, căn cứ Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015: "Người nào gây thiệt hại do lỗi của mình thì phải bồi thường." Trong trường hợp người được thuê lái xe đi sai làn và gây tai nạn, về nguyên tắc người lái xe sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người bị hại, bao gồm thiệt hại về tài sản, sức khỏe, hoặc tính mạng.
Nếu người lái xe có bảo hiểm trách nhiệm dân sự (bảo hiểm bắt buộc), công ty bảo hiểm sẽ chi trả phần bồi thường theo hợp đồng bảo hiểm. Ô tô theo luật được xem là nguồn nguy hiểm cao độ, theo Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ các trường hợp sau:
- Thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại.
- Thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết, trừ khi pháp luật có quy định khác.
Như vậy, khi đã thuê người lái xe thì giữa chủ xe và người được thuê lái xe đã có giao kết hợp đồng về việc quản lý, sử dụng, bảo vệ tài sản. Căn cứ Điều 584 và Điều 601, người được thuê lái xe phải chịu trách nhiệm bồi thường cho người thiệt hại, kể cả việc phải sửa xe ô tô.
Trường hợp chủ xe phải bồi thường hoặc liên đới bồi thường
Căn cứ Điều 12 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP ngày 1/1/2023, người được chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ giao chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ theo đúng quy định của pháp luật phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, trừ trường hợp giữa chủ sở hữu và người được giao chiếm hữu, sử dụng có thỏa thuận khác không trái pháp luật, đạo đức xã hội hoặc không nhằm trốn tránh việc bồi thường.
Ví dụ về các thỏa thuận có thể bao gồm:
- Thỏa thuận cùng nhau liên đới chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
- Thỏa thuận chủ sở hữu bồi thường thiệt hại trước bằng tài sản hợp pháp, sau đó người được giao chiếm hữu, sử dụng sẽ hoàn trả cho chủ sở hữu khoản tiền đã bồi thường trong trường hợp chủ sở hữu có điều kiện bồi thường.
Trường hợp chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ không đúng quy định của pháp luật mà gây thiệt hại, thì chủ sở hữu phải bồi thường thiệt hại. Cụ thể, nếu chủ sở hữu biết người đó không có bằng lái xe ô tô nhưng vẫn giao quyền chiếm hữu, sử dụng cho họ mà gây thiệt hại thì chủ sở hữu phải bồi thường thiệt hại.
Thông tin trên được tổng hợp từ các nguồn như Phụ nữ Việt Nam, Công lý, và VnExpress.
