Trước nguy cơ gia tăng gian lận thương mại do biến động chính sách thương mại quốc tế, Cục Hải quan đã ban hành công văn khẩn yêu cầu các đơn vị triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát, ngăn chặn hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Động thái này nhằm nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, đồng thời bảo vệ uy tín của Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Chủ động ngăn chặn nguy cơ gian lận thương mại
Theo Cục Hải quan, Hoa Kỳ đang có những thay đổi lớn về chính sách thương mại theo hướng bảo hộ mậu dịch, bao gồm tăng thuế và áp dụng các rào cản kỹ thuật đối với hàng hóa nhập khẩu, không loại trừ những mặt hàng có yêu cầu bảo hộ sở hữu trí tuệ. Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung được nhận định có ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Việt Nam, có thể dẫn đến tình trạng hàng hóa từ các quốc gia bị Hoa Kỳ áp thuế suất cao chuyển tải bất hợp pháp vào Việt Nam, giả mạo nhãn hiệu và xuất xứ Việt Nam. Điều này làm gia tăng nguy cơ hàng xuất khẩu của Việt Nam bị điều tra, áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, gây thiệt hại và ảnh hưởng đến uy tín quốc gia.
Thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, ngày 6/5, Cục Hải quan ban hành Công văn khẩn số 15923/CHQ-ĐTCBL yêu cầu các đơn vị triển khai đồng bộ các giải pháp tăng cường kiểm soát chống buôn lậu, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Yêu cầu cụ thể đối với các chi cục hải quan
Cục Hải quan yêu cầu các chi cục hải quan khu vực tập trung, chủ động triển khai nghiêm các văn bản chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, Bộ Tài chính cũng như các kế hoạch của Cục Hải quan về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ. Các đơn vị được yêu cầu chủ động rà soát địa bàn, tuyến trọng điểm, tăng cường kiểm tra các lô hàng nghi vấn; thực hiện nghiêm quy định về kiểm tra, giám sát và tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ theo Thông tư số 13/2015/TT-BTC, Thông tư số 06/2026/TT-BTC ngày 26/1/2026 của Bộ Tài chính và các quy định pháp luật liên quan.
Tăng kiểm tra hàng quá cảnh và nhóm hàng rủi ro cao
Theo chỉ đạo, các đơn vị phải tăng cường kiểm tra, giám sát hải quan nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu, xuất xứ, tem nhãn, bao bì giả và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, nâng cao năng lực thực thi pháp luật về phòng vệ thương mại, quy tắc xuất xứ, ghi nhãn hàng hóa và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị thường xuyên rà soát, đánh giá, xác định trọng điểm đối với các lô hàng có rủi ro cao, đặc biệt là hàng hóa thuộc diện kiểm tra chuyên ngành về chất lượng hoặc có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Các nhóm hàng cần tập trung kiểm tra gồm hàng tiêu dùng, hàng gia công sản xuất xuất khẩu có nguy cơ bị lợi dụng để giả mạo nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và các mặt hàng rủi ro cao như nồi áp suất điện, nồi chiên, nước giặt, nước rửa chén, trà thảo mộc, giấy, củ giống hoa lily dạng ngủ đông, sữa dừa tươi đông lạnh...
Đối với hàng hóa quá cảnh, Cục Hải quan yêu cầu tăng cường rà soát, áp dụng quản lý rủi ro và kiểm tra thực tế đối với các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn nhằm ngăn chặn gian lận thương mại và chuyển tải bất hợp pháp. Các đơn vị phải tập trung phân tích thông tin trước khi hàng đến đối với hàng quá cảnh từ các tuyến trọng điểm, doanh nghiệp mới thành lập hoặc có thay đổi bất thường; đồng thời thiết lập cơ chế trao đổi thông tin chặt chẽ giữa hải quan cửa khẩu nhập và xuất để giám sát đường đi của hàng hóa quá cảnh.
Phối hợp liên ngành và báo cáo vi phạm
Ngành hải quan sẽ đẩy mạnh phối hợp với lực lượng Công an, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường, cơ quan khoa học công nghệ và các đơn vị liên quan nhằm nắm bắt thông tin, nâng cao hiệu lực thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Các vụ việc vi phạm phát hiện, bắt giữ phải được báo cáo đúng quy định. Cục Hải quan giao Chi cục Điều tra chống buôn lậu trực tiếp điều tra, xác minh các vụ việc trọng điểm, có phạm vi ảnh hưởng lớn; phối hợp trao đổi, cung cấp và tiếp nhận thông tin về hàng giả, hàng hóa giả mạo và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với các chi cục hải quan khu vực, hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu.
Đồng thời, chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ tăng cường thu thập, phân tích thông tin nghiệp vụ hải quan, kịp thời dự báo tình hình hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, phương thức thủ đoạn đối với hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan để bắt giữ, điều tra, xử lý.
Ban Giám sát quản lý về hải quan được giao chủ động tham mưu cho lãnh đạo Cục các nội dung liên quan đến công tác thực thi bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực hải quan, bao gồm tham mưu quy chế, quy trình nghiệp vụ về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát; xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế chính sách thực thi; hướng dẫn và kiểm tra các đơn vị trong ngành và doanh nghiệp thực thi bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng xuất khẩu, nhập khẩu. Hướng dẫn các đơn vị triển khai thực hiện việc tạm dừng thủ tục thông quan theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Tăng cường phối hợp với các chủ sở hữu quyền, các cơ quan giám định tập huấn quy trình nghiệp vụ, cách phân biệt hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ cho đội ngũ công chức nhằm đáp ứng tốt hơn công tác thực thi bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Kịp thời cập nhật danh sách các nhãn hiệu hàng hóa đã đăng ký kiểm tra, giám sát hàng xuất khẩu, nhập khẩu có yêu cầu bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại cơ quan hải quan cho các chi cục hải quan khu vực và các đơn vị liên quan, phối hợp hỗ trợ thông tin về người nộp đơn và chủ sở hữu quyền.
Đáng chú ý, Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị trong thời gian từ ngày 7/5/2026 đến ngày 30/5/2026 phải bảo đảm số vụ việc bị xử lý tăng ít nhất 20% so với cùng kỳ tháng 5/2025.
