Quốc hội thông qua luật Công chứng sửa đổi với tỷ lệ ủng hộ áp đảo
Chiều ngày 23 tháng 4, Quốc hội đã chính thức thông qua luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Công chứng với kết quả biểu quyết ấn tượng: 489 trên 491 đại biểu tham gia tán thành. Luật này sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 1 năm 2027, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả hoạt động công chứng tại Việt Nam.
Giảm 6 loại giao dịch bắt buộc công chứng, áp dụng tiêu chí chung
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của luật sửa đổi là việc loại bỏ 6 loại giao dịch bắt buộc phải công chứng đang được quy định trong các nghị định hiện hành. Thay vì quy định danh mục cụ thể, luật mới xác lập các tiêu chí chung để xác định giao dịch thuộc diện bắt buộc công chứng, bao gồm: tính chất quan trọng của giao dịch, yêu cầu điều kiện tham gia chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao và được luật chuyên ngành quy định.
Bộ Tư pháp, dưới sự chỉ đạo của Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, sẽ chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan để rà soát, cập nhật và đăng tải danh mục các giao dịch phải công chứng, chứng thực trên Cổng thông tin điện tử của Bộ. Danh mục này có giá trị tham chiếu, hỗ trợ tra cứu và áp dụng thống nhất trên toàn quốc, đồng thời đảm bảo nguyên tắc các giao dịch cụ thể thuộc diện bắt buộc phải do luật chuyên ngành quy định.
Cách tiếp cận mới này không chỉ thu hẹp phạm vi giao dịch phải công chứng mà còn khắc phục nguy cơ chồng chéo, xung đột với các luật chuyên ngành. Qua đó, luật tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức và cá nhân, đồng thời nâng cao tính minh bạch và ổn định của hệ thống pháp luật.
Thẩm quyền công chứng bất động sản vẫn theo địa giới hành chính
Luật sửa đổi tiếp tục duy trì quy định về thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Quy định này phù hợp với đặc thù mô hình công chứng hiện hành, trong đó công chứng viên chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, bao gồm cả việc kiểm tra, xác minh tình trạng pháp lý và thực tế của bất động sản khi cần thiết.
Trong bối cảnh cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan đang trong quá trình hoàn thiện, chưa được kết nối, chia sẻ đồng bộ trên toàn quốc, việc duy trì thẩm quyền theo địa giới hành chính giúp hạn chế rủi ro phát sinh từ việc công chứng trùng lặp đối với cùng một tài sản, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Tuy nhiên, luật cũng có điều chỉnh theo hướng mở rộng thẩm quyền công chứng không theo địa hạt đối với các giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản, như hợp đồng ủy quyền, hợp đồng đặt cọc, chuyển nhượng hợp đồng. Điều này tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các giao dịch pháp lý.
Đồng thời, Chính phủ được giao nhiệm vụ quy định lộ trình thực hiện việc công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính trên phạm vi toàn quốc. Lộ trình này sẽ gắn với điều kiện vận hành đầy đủ, đồng bộ của cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan, nhằm bảo đảm tính khả thi, chặt chẽ và an toàn pháp lý.
Duy trì quy định chụp ảnh khi công chứng
Một điểm đáng chú ý khác là luật sửa đổi đã giữ nguyên quy định về việc chụp ảnh khi công chứng, bất chấp đề xuất bỏ quy định này trong dự thảo trước đó. Quy định "việc ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên phải được chụp ảnh và lưu trữ trong hồ sơ công chứng" vẫn được áp dụng.
Trong quá trình thảo luận, nhiều đại biểu Quốc hội đã đề nghị cân nhắc việc duy trì quy định này vì những lý do sau:
- Chụp ảnh giúp đảm bảo an toàn cho giao dịch, xác định chính xác người ký, thời điểm và địa điểm ký.
- Hạn chế tình trạng giả mạo, ký khống và phát sinh tranh chấp trong các giao dịch công chứng.
- Quy định mới chỉ áp dụng được gần 1 năm, chưa có tổng kết, đánh giá đầy đủ về hiệu quả thực tế.
Với việc thông qua luật sửa đổi, hệ thống công chứng Việt Nam sẽ có những thay đổi tích cực, hướng đến mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí và nâng cao tính minh bạch, an toàn pháp lý cho các giao dịch của người dân và doanh nghiệp.
