Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua, gồm 5 chương và 116 điều, đánh dấu bước đột phá trong tổ chức và quy trình thi hành án. Luật thể chế hóa mô hình tổ chức thi hành án dân sự một cấp ở địa phương, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, bao gồm 34 cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh, thành phố và 355 Phòng Thi hành án dân sự khu vực. Tại các phòng khu vực, Chấp hành viên trưởng là người đứng đầu, góp phần nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành.
Đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, giảm chi phí
Thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương, từng thời hạn, thủ tục trong quy trình tổ chức thi hành án đã được rà soát kỹ lưỡng để sửa đổi theo hướng đơn giản hóa, rút ngắn thời gian, giảm chi phí nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi hợp pháp của đương sự. Nổi bật là quy định thông báo thi hành án trên môi trường số bên cạnh các phương thức khác, giải quyết khó khăn, giảm chi phí, đặc biệt trong các vụ đại án. Cơ quan thi hành án dân sự chủ động ra quyết định thi hành án đối với khoản bồi thường khi đã thu được tiền ở giai đoạn tố tụng mà không cần chờ đơn yêu cầu. Quy định về thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời cũng được sửa đổi theo hướng nhanh gọn, phù hợp với tính chất kịp thời.
Lần đầu tiên quy định ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số
Luật lần đầu tiên công nhận giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử về thi hành án dân sự, cho phép người dân và cơ quan thi hành án thực hiện trình tự, thủ tục trên môi trường số qua phương tiện điện tử. Đồng thời, Luật quy định trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ quan thi hành án dân sự phục vụ quá trình tổ chức thi hành án.
Khắc phục tình trạng né tránh, không chấp hành bản án
Luật quy định rõ hành vi bị nghiêm cấm, chế tài, bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án nhân dân trong trường hợp đủ điều kiện phải giải quyết theo thủ tục rút gọn đối với yêu cầu của cơ quan thi hành án dân sự, và quy định cụ thể các trường hợp đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án. Quy định về gửi lại yêu cầu thi hành án nhằm giảm án tồn, xử lý những vụ việc chưa có điều kiện thi hành kéo dài nhiều năm, gây lãng phí ngân sách. Quy định này vẫn bảo đảm trách nhiệm của cơ quan thi hành án và quyền lợi của đương sự: người dân có quyền yêu cầu thi hành án trở lại bất kỳ lúc nào nếu phát hiện người phải thi hành án có điều kiện, và thời gian gửi lại không bị tính vào thời hiệu yêu cầu thi hành án.
Luật bổ sung cơ chế xử lý các khoản tiền tạm thu bị tồn đọng: sau 5 năm kể từ ngày tạm thu mà không có bản án, quyết định của Tòa án, khoản tiền sẽ được sung công quỹ nhà nước. Đặc biệt, Luật quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa chính quyền địa phương và các cơ quan thi hành án, nhất là vai trò của UBND cấp xã và các cơ quan chuyên môn; nhấn mạnh trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ của các cơ quan, tổ chức liên quan. Ngoài ra, Luật bổ sung quy định về Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên, nhằm huy động nguồn lực xã hội tham gia.
Đưa Luật Thi hành án dân sự năm 2025 vào cuộc sống
Theo Cục trưởng Quản lý Thi hành án dân sự Nguyễn Thắng Lợi, các quy định trên tạo bước chuyển thực chất, tháo gỡ đồng thời các nút thắt về tổ chức, pháp lý và thủ tục, rút ngắn thời gian thi hành án, giảm chi phí xã hội, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Sau khi Luật được thông qua, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã ban hành Kế hoạch triển khai, khẩn trương rà soát hệ thống pháp luật để đề xuất, tham mưu Bộ Tư pháp trình Chính phủ ban hành 3 Nghị định có hiệu lực đồng thời với Luật vào ngày 1/7/2026. Đồng thời, chủ trì tham mưu ban hành 8 Thông tư, phối hợp các bộ, ngành ban hành thêm 10 Thông tư liên quan hướng dẫn thi hành Luật.
Song song với hoàn thiện thể chế, ngành Thi hành án dân sự đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến quy định mới tới đội ngũ chấp hành viên, công chức, người dân và doanh nghiệp; tiếp tục hoàn thiện nền tảng số, cơ sở dữ liệu và các hệ thống phục vụ xác minh điều kiện thi hành án, thông báo, thanh toán điện tử để Luật được triển khai thống nhất, hiệu quả. Với những đổi mới toàn diện về tổ chức, thủ tục và chuyển đổi số, Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) được kỳ vọng tạo bước chuyển căn bản, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, công khai, minh bạch và hiệu quả.
