Luật Tiếp cận thông tin sửa đổi chính thức được thông qua, hiệu lực từ năm 2026
Quốc hội vừa chính thức thông qua Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) với cấu trúc gồm 4 chương và 31 điều. Luật này sẽ có hiệu lực thi hành bắt đầu từ ngày 1 tháng 9 năm 2026, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về quyền tiếp cận thông tin của người dân.
Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong môi trường số
Trước khi các đại biểu Quốc hội tiến hành biểu quyết thông qua dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày báo cáo giải trình. Ông Tùng nhấn mạnh rằng Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, đặc biệt là trong bối cảnh môi trường số đang phát triển mạnh mẽ.
Phân cấp trách nhiệm và phạm vi cung cấp thông tin
Về phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo Luật đã quy định cụ thể đối với Ủy ban nhân dân cấp xã. Theo đó, cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do chính mình tạo ra, không bao gồm thông tin tiếp nhận từ các cơ quan khác, trừ một số trường hợp đặc biệt được luật định. Quy định này nhằm bảo đảm tính hợp lý và khả thi trong bối cảnh sắp xếp, mở rộng chức năng và nhiệm vụ của cấp xã.
Đồng thời, dự thảo Luật cũng tăng cường phân cấp và phân quyền khi giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã chủ động xác định đầu mối cung cấp thông tin. Điều này tạo ra sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện, giúp các địa phương có thể triển khai phù hợp với điều kiện cụ thể của mình.
Quy định chi tiết về tiếp cận một phần hồ sơ, tài liệu
Dự thảo Luật đã bổ sung quy định yêu cầu các cơ quan, đơn vị phải tiến hành rà soát và phân loại thông tin trước khi cung cấp. Việc này nhằm bảo đảm tách bạch rõ ràng giữa phần thông tin được phép tiếp cận và phần thông tin không được tiếp cận. Các nội dung mang tính kỹ thuật sẽ được hướng dẫn cụ thể trong tài liệu nghiệp vụ để bảo đảm sự thống nhất trong quá trình triển khai trên toàn quốc.
Mở rộng phạm vi thông tin phải được công khai
Một điểm đáng chú ý trong dự thảo Luật là việc mở rộng phạm vi thông tin phải được công khai. Luật được chỉnh lý theo hướng liệt kê và bổ sung các nhóm thông tin quan trọng, gắn liền trực tiếp với đời sống dân sinh, hoạt động sản xuất và kinh doanh của người dân cũng như doanh nghiệp.
Đối với các thông tin không được liệt kê trong Luật nhưng pháp luật chuyên ngành có quy định phải công khai, dự thảo Luật xác định sẽ tiếp tục thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính đầy đủ, vừa tránh sự trùng lặp không cần thiết, đồng thời duy trì tính linh hoạt của toàn bộ hệ thống pháp luật hiện hành.
Quy định về miễn, giảm chi phí tiếp cận thông tin
Tiếp thu ý kiến từ các đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật quy định về miễn, giảm chi phí tiếp cận thông tin theo hướng giao cho Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định cụ thể mức chi phí thực tế cho các hoạt động như in, sao, chụp và gửi thông tin. Các trường hợp được miễn hoặc giảm chi phí sẽ được quy định chi tiết trong các văn bản dưới luật.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng giải thích: "Quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong việc áp dụng; đồng thời tạo cơ sở linh hoạt để điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân không bị hạn chế bởi yếu tố chi phí."
Danh mục thông tin bắt buộc phải công khai theo Điều 17
Điều 17 của Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) quy định rõ các loại thông tin sau đây phải được công khai:
- Thông tin về quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh, quy hoạch chi tiết ngành, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
- Thông tin về kế hoạch sử dụng đất; giá đất; thu hồi đất; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư liên quan đến dự án, công trình trên địa bàn; kết quả điều tra, đánh giá giá đất đai; quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc; mốc giới sử dụng đất trong hành lang bảo vệ an toàn.
- Danh mục dự án đầu tư xây dựng nhà ở trên địa bàn cho phép tổ chức, cá nhân nước ngoài được sở hữu nhà ở; chương trình, kế hoạch phát triển nhà; danh mục dự án đầu tư xây dựng nhà ở đang triển khai thực hiện trên địa bàn tỉnh; kết luận kiểm định, đánh giá chất lượng nhà chung cư; kế hoạch cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư; thu hồi, cưỡng chế bàn giao nhà ở công vụ; quyết định di dời nhà chung cư; cưỡng chế thu hồi nhà ở xã hội.
Việc thông qua Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá trong việc bảo đảm quyền được thông tin của người dân, thúc đẩy tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước, đồng thời hỗ trợ tích cực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
