Chiều 23/4, Quốc hội đã chính thức thông qua dự thảo Nghị quyết về phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, với 5 chương và 21 điều. Trước khi thông qua, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo, tập trung làm rõ phạm vi điều chỉnh, cơ chế phối hợp, phân công trách nhiệm và hoàn thiện chính sách ưu đãi đặc thù cho đội ngũ công chức, viên chức trực tiếp tham gia công tác này.
Chính sách đặc thù cho đội ngũ tham gia giải quyết tranh chấp
Về chế độ, chính sách tại Điều 18, dự thảo được chỉnh lý theo hướng hoàn thiện hệ thống chính sách đặc thù, bảo đảm tương thích với các nghị quyết hiện hành của Quốc hội và phù hợp với đặc thù công việc có yêu cầu chuyên môn cao, áp lực lớn. Các chính sách được thiết kế theo nhóm đối tượng, phản ánh mức độ tham gia và khối lượng công việc khác nhau, qua đó bảo đảm tính hợp lý và khả thi.
Tiếp thu ý kiến đại biểu về việc tăng cường thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao, dự thảo điều chỉnh mức hỗ trợ đối với người trực tiếp tham gia giải quyết tranh chấp tại cơ quan đại diện pháp lý và cơ quan chủ trì theo hướng được hưởng hỗ trợ hằng tháng tối đa không quá 300% mức lương hiện hưởng trong thời gian trực tiếp tham gia. Quy định này nhằm tạo động lực, khuyến khích và bảo đảm tương xứng với yêu cầu công việc.
Để tránh chồng chéo và bảo đảm công bằng, dự thảo bổ sung nguyên tắc: trong trường hợp một đối tượng đồng thời được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ cùng mục đích thì chỉ được áp dụng mức cao nhất. Quy định này góp phần bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong thực hiện chính sách.
Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng
Chính phủ đề nghị Quốc hội giữ phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết tập trung vào lĩnh vực phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, không mở rộng áp dụng đối với toàn bộ các loại tranh chấp quốc tế do tính chất đa dạng, phức tạp và khác biệt của từng loại tranh chấp.
Tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo bổ sung cơ chế cho phép áp dụng một số quy định của Nghị quyết trong trường hợp bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước Việt Nam, kể cả khi tham gia tranh chấp quốc tế với tư cách là bên chủ động khởi kiện hoặc thực hiện quyền phản tố. Phạm vi áp dụng được mở rộng có kiểm soát đối với các chủ thể liên quan như cơ quan nhà nước, tổ chức được ủy quyền, doanh nghiệp Nhà nước và công ty con của doanh nghiệp nhà nước khi tham gia giải quyết tranh chấp quốc tế.
Để bảo đảm nguyên tắc độc lập của hoạt động tư pháp, dự thảo bổ sung quy định loại trừ áp dụng Nghị quyết đối với cơ quan tài phán Việt Nam khi thực hiện chức năng xét xử theo các điều ước quốc tế về bảo hộ đầu tư mà Việt Nam là thành viên. Quy định này nhằm bảo đảm không can thiệp vào hoạt động xét xử, đồng thời duy trì sự phù hợp với cam kết quốc tế.
Cơ quan chủ trì và hiệu lực thi hành
Về xác định cơ quan chủ trì, dự thảo được chỉnh lý theo hướng giao Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ quan chủ trì trên cơ sở xem xét cụ thể từng vụ việc. Cách tiếp cận này bảo đảm tính linh hoạt trong phân công, phù hợp với tính chất đa dạng của các tranh chấp đầu tư quốc tế, đồng thời duy trì vai trò trung tâm của Bộ Tư pháp trong tư vấn và đại diện pháp lý, góp phần bảo đảm sự phối hợp hiệu quả, phát huy thế mạnh chuyên môn của từng cơ quan, nâng cao chất lượng xử lý tranh chấp.
Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2026.
