Người đàn ông Côn Đảo bị phạt 3 triệu đồng vì tàng trữ 42 cây mai vàng không có hồ sơ hợp pháp
Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với ông Đ.V.T (38 tuổi) với số tiền 3 triệu đồng và tịch thu 42 cây mai vàng. Hành vi vi phạm được xác định là "tàng trữ lâm sản không có hồ sơ hợp pháp" theo quy định tại điểm c khoản 1 điều 23 Nghị định số 35 năm 2019 của Chính phủ, đã được sửa đổi, bổ sung tại điểm a khoản 14 điều 1 Nghị định số 07 năm 2022.
Diễn biến vụ việc và lý do xử phạt
Vào ngày 2 tháng 4, tổ tuần tra liên ngành do Hạt Kiểm lâm chủ trì, phối hợp cùng Công an đặc khu Côn Đảo và Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực 6 đặc khu Côn Đảo, đã tiến hành kiểm tra, truy xuất nguồn gốc lâm sản tại địa chỉ số 36 Tôn Đức Thắng, khu 5, đặc khu Côn Đảo. Tại đây, tổ tuần tra phát hiện 42 cây mai vàng do ông T. cất giữ và chăm sóc.
Ông T. khai nhận đã mua 45 cây mai vàng từ đất liền và vận chuyển ra đảo. Trong quá trình chăm sóc, có 3 cây bị chết, số còn lại là 42 cây với tổng khối lượng 0,38 m³. Ông T. đã đề nghị được bổ sung hóa đơn vào ngày hôm sau, nhưng cho đến nay vẫn chưa chứng minh được xuất xứ, nguồn gốc của 42 gốc mai vàng này.
Khi nào người dân phải lập bảng kê lâm sản?
Trao đổi với phóng viên, luật sư Lê Văn Hoan từ Công ty luật TNHH Lê Văn cho biết, theo điều 42 Luật Lâm nghiệp, hoạt động kiểm tra nguồn gốc lâm sản là cần thiết để đảm bảo tính hợp pháp trong toàn bộ chuỗi từ khai thác đến tiêu thụ. Theo khoản 16 điều 2 Luật Lâm nghiệp, "lâm sản là sản phẩm khai thác từ rừng bao gồm thực vật rừng, động vật rừng và các sinh vật rừng khác gồm cả gỗ, lâm sản ngoài gỗ, sản phẩm gỗ, song, mây, tre, nứa đã chế biến".
Luật sư Hoan giải thích: "Căn cứ vào quy định trên, một cái cây chỉ được xác định là lâm sản khi nó lớn lên từ hệ sinh thái rừng. Ngược lại, những cây xanh trong vườn nhà, trên đất ở do chính tay người dân đầu tư trồng trọt và chăm sóc, về bản chất là tài sản sở hữu tư nhân."
Theo luật sư, khi một cái cây không bắt nguồn từ rừng và không nằm trong danh mục các loài thực vật nguy cấp, quý hiếm cần bảo tồn đặc biệt, thì nó hoàn toàn đứng ngoài sự điều chỉnh của các quy định về hồ sơ lâm sản thông thường. Điều này có nghĩa là quyền tự định đoạt của người dân đối với cây trồng trong vườn là rất lớn.
Quy định cụ thể về bảng kê lâm sản
Luật sư Hoan chỉ ra rằng, tại điều 6 của Thông tư 26 năm 2025 của Bộ Nông nghiệp - Môi trường (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 84 năm 2025), quy định đối với "gỗ vườn nhà" hay cây trồng phân tán do cá nhân tự đầu tư, chủ sở hữu hoàn toàn có quyền tự xây dựng phương án khai thác cho riêng mình, không cần phải có sự phê duyệt của cơ quan chức năng, trừ trường hợp cây này liên quan đến nhóm thực vật quý, hiếm cần bảo tồn.
Về vấn đề hồ sơ nguồn gốc, Thông tư 26 năm 2025 quy định đối với những loài gỗ thông thường được khai thác từ vườn nhà, hồ sơ chỉ đơn giản là một bản chính bảng kê lâm sản do chính chủ lâm sản tự lập. "Việc xác nhận của cơ quan kiểm lâm lên bảng kê này không phải là một nghĩa vụ bắt buộc trong mọi trường hợp. Nó chỉ trở thành một thủ tục khi chủ lâm sản có nhu cầu tự nguyện đề nghị xác nhận để thuận tiện hơn cho các giao dịch thương mại lớn, hoặc vận chuyển đi xa qua nhiều trạm kiểm soát", luật sư Hoan nhấn mạnh.
Theo luật sư, tại điều 5 của Thông tư 26, người dân chỉ lập và xin xác nhận bảng kê lâm sản trở thành bắt buộc khi "đối tượng đó liên quan trực tiếp đến những giá trị cần bảo tồn, hoặc có nguồn gốc từ công sản". Cụ thể:
- Bảng kê bắt buộc phải có xác nhận của kiểm lâm khi đó là gỗ thông thường khai thác từ rừng tự nhiên.
- Là lâm sản sau khi bị tịch thu, hoặc được chuyển giao quyền sở hữu từ Nhà nước.
- Là các loại gỗ quý hiếm thuộc danh mục đặc biệt và phụ lục CITES.
- Đối với những loài động vật rừng thông thường hoặc nguy cấp, quý hiếm thì việc xác nhận cũng là yêu cầu không thể thiếu để ngăn chặn các hành vi săn bắt, buôn bán trái phép.
"Như vậy, đối với đại đa số các loại cây ăn quả, cây bóng mát, cây cảnh, hay cây lấy gỗ thông thường mọc trên đất vườn của hộ gia đình không thuộc quy hoạch lâm nghiệp. Chúng ta có thể yên tâm rằng mình không thuộc diện phải làm các thủ tục hồ sơ lâm sản theo quy định của Thông tư 26", luật sư Hoan nhấn mạnh.
Những cây thông thường (không phải loại cần phải bảo tồn) tự trồng trong vườn không hội đủ yếu tố để gọi là "lâm sản" theo định nghĩa pháp lý của ngành lâm nghiệp nên người dân không nhất thiết phải lập bảng kê lâm sản theo quy định của Thông tư 26. Luật sư Hoan cũng nêu rõ, những cây trong vườn của người dân sẽ không cần bảng kê lâm sản theo quy định của Thông tư 26 khi thỏa mãn ba điều kiện:
- Không có nguồn gốc khai thác từ rừng.
- Không thuộc danh mục loài nguy cấp quý hiếm.
- Không nằm trong phụ lục các loài bảo tồn quốc tế CITES.
Chỉ đạo từ Ban Quản lý Vườn Quốc gia Côn Đảo
Ngày 10 tháng 4, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Côn Đảo đã có văn bản chỉ đạo Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo tiếp tục phối hợp với công an và các đơn vị liên quan kiểm tra, xác minh làm rõ nguồn gốc 42 cây mai vàng. Đồng thời, ban quản lý còn yêu cầu Hạt Kiểm lâm chủ động làm việc với anh T. để làm rõ nguồn gốc lâm sản.
Nếu anh T. chứng minh được nguồn gốc hợp pháp thì tham mưu xử lý đảm bảo quyền lợi cho anh T. Trường hợp cơ quan chức năng chứng minh được rằng số mai vàng này được đào bới từ rừng tự nhiên tại Côn Đảo đưa về cất giữ, chăm sóc tạo dáng cây cảnh thì tiếp tục xử lý theo quy định. Ban Quản lý Vườn Quốc gia Côn Đảo còn báo cáo vụ việc đến Cục Lâm nghiệp và kiểm lâm, UBND TP.HCM.
Theo báo cáo, mai vàng là loài phân bố chủ yếu trên các núi đất, núi đá và đồi cát tự nhiên trong các khu rừng tự nhiên tại Côn Đảo. Việc kiểm tra và xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm nhằm bảo vệ tài nguyên rừng và đa dạng sinh học tại khu vực này.
