Chiều 23/4, tại kỳ họp thứ 7, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Kết quả biểu quyết cho thấy 494/494 đại biểu tham gia đều tán thành, chiếm 98,80% tổng số đại biểu Quốc hội. Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.
Báo cáo tiếp thu và giải trình
Trước khi Quốc hội bấm nút thông qua, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật. Theo đó, dự thảo Luật được xây dựng trên nguyên tắc lấy người được trợ giúp pháp lý làm trung tâm, nhằm bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế trong xã hội. Đồng thời, luật hướng đến nâng cao chất lượng, tính chuyên nghiệp của đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan.
Mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý
Dự thảo Luật bổ sung nhóm “người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại” vào diện được trợ giúp pháp lý, nhằm bảo đảm quyền lợi trong tố tụng hình sự. Việc xác định diện người được trợ giúp pháp lý dựa trên các chính sách xã hội cơ bản như giảm nghèo, ưu đãi người có công, chính sách dân tộc, phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của đất nước.
Luật cũng quy định rõ tiêu chí, điều kiện áp dụng cho từng nhóm đối tượng, bảo đảm tính minh bạch và khả thi. Ngoài ra, quy định mở “người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật” được bổ sung để linh hoạt đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Giữ nguyên lĩnh vực trợ giúp pháp lý
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, Chính phủ đề nghị giữ quy định hiện hành, không mở rộng trợ giúp pháp lý sang lĩnh vực kinh doanh, thương mại. Lý do là để bảo đảm bản chất an sinh xã hội của trợ giúp pháp lý, tập trung hỗ trợ đối tượng yếu thế trong các lĩnh vực dân sự, hình sự, hành chính. Việc này cũng phù hợp với nguồn lực Nhà nước và thực tế doanh nghiệp đã được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ pháp lý khác.
Chi nhánh Trung tâm trợ giúp pháp lý
Dự thảo Luật bổ sung quy định về điều kiện thành lập Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước. Cụ thể, căn cứ vào điều kiện kinh tế-xã hội và nhu cầu trợ giúp pháp lý tại địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ quyết định thành lập.
Siết chặt tiêu chuẩn trợ giúp viên pháp lý
Về bổ nhiệm, miễn nhiệm, cấp và thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý, Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý theo hướng siết chặt tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm nhằm nâng cao chất lượng, phòng ngừa rủi ro đạo đức. Các trường hợp không được bổ nhiệm, cấp thẻ bao gồm: người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc; người đã bị kết án chưa được xóa án tích về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, rất nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng do cố ý.
Thời gian không tham gia tố tụng làm căn cứ miễn nhiệm được rút ngắn từ 2 năm xuống 12 tháng. Quy định về hình thức kỷ luật làm căn cứ miễn nhiệm cũng được sửa đổi chặt chẽ hơn. Đồng thời, bổ sung cơ chế miễn nhiệm đương nhiên: thẻ trợ giúp viên pháp lý không còn giá trị khi trợ giúp viên nghỉ hưu, thôi việc hoặc chuyển công tác, nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Quy định về cộng tác viên trợ giúp pháp lý
Dự thảo Luật làm rõ điều kiện đối với cộng tác viên trợ giúp pháp lý, giảm yêu cầu thời gian kinh nghiệm cho một số đối tượng có trình độ chuyên môn cao như chuyên viên chính trở lên, viên chức hạng I, hạng II đang làm công tác pháp luật. Phạm vi hoạt động của cộng tác viên chỉ bao gồm tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng, không tham gia tố tụng, nhằm phù hợp với trình độ, kinh nghiệm và thống nhất với pháp luật tố tụng hiện hành.
