Tọa đàm tại Hà Nội thảo luận về cơ chế đặt hàng báo chí trong Luật Báo chí sửa đổi 2025
Ngày 16/4 tại Hà Nội, Tạp chí Đời sống và Pháp luật đã tổ chức tọa đàm với chủ đề "Những điểm mới trong Luật Báo chí sửa đổi năm 2025". Sự kiện diễn ra ngay sau khi Quốc hội khóa XV thông qua luật này tại Kỳ họp thứ 10, nhằm tạo diễn đàn trao đổi và làm rõ các nội dung cốt lõi cũng như thách thức trong triển khai.
Luật Báo chí sửa đổi: Hành lang pháp lý cho báo chí thời đại số
Luật Báo chí sửa đổi được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý thuận lợi, giúp báo chí Việt Nam phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên số. Luật khắc phục những bất cập của phiên bản cũ, mở rộng không gian hoạt động trên nền tảng số và tăng cường trách nhiệm xã hội của báo chí. Đặc biệt, luật đặt ra các nguyên tắc mới về mô hình hoạt động và kinh tế báo chí, giải quyết bài toán nan giải khi nguồn thu truyền thống suy giảm trong khi yêu cầu đầu tư cho chuyển đổi số ngày càng cao.
Kinh nghiệm từ Lào Cai: Chuyển đổi tư duy trong cơ chế đặt hàng báo chí
Bà Trần Thị Thu Hiền, Phó Trưởng phòng Thông tin Báo chí - Xuất bản, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, chia sẻ góc nhìn từ thực tiễn địa phương. Bà nhấn mạnh rằng, trong thế giới thông tin bùng nổ, câu hỏi không còn là "ai đưa tin" mà là "ai quyết định thông tin có giá trị cho xã hội". Cơ chế đặt hàng báo chí không nên chỉ là phương thức phân bổ ngân sách, mà là sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị truyền thông.
Lào Cai là một trong những địa phương tiên phong áp dụng cơ chế này từ năm 2018, bắt đầu với Đài Phát thanh – Truyền hình tỉnh và mở rộng sang Báo Lào Cai vào năm 2023. Cốt lõi của quá trình là chuyển dịch từ "cấp kinh phí theo đầu vào" sang "đặt hàng theo sản phẩm và hiệu quả đầu ra", từ "quản lý hành chính" sang "quản trị truyền thông".
Những chuyển biến tích cực từ cơ chế đặt hàng
Sau hơn 7 năm triển khai, cơ chế đặt hàng tại Lào Cai đã mang lại nhiều kết quả đáng ghi nhận:
- Minh bạch hóa mối quan hệ Nhà nước – báo chí: Ngân sách trở thành "hợp đồng trách nhiệm" với tiêu chí rõ ràng, giúp báo chí xác định nhiệm vụ và cơ quan quản lý nắm bắt giá trị đầu tư.
- Tạo điểm tựa tài chính: Kinh phí đặt hàng tăng mạnh từ khoảng 16 tỷ đồng mỗi năm giai đoạn 2018–2019 lên trên 162 tỷ đồng giai đoạn 2020–2026, cung cấp nền tảng ổn định cho báo chí thực hiện nhiệm vụ chính trị.
- Thúc đẩy tự chủ và đổi mới: Bộ máy báo chí được tinh gọn, nhân lực giảm nhưng hiệu quả tăng, sản phẩm truyền thông đa dạng và hiện đại hơn.
- Nâng cao vị thế trong không gian số: Báo chí Lào Cai có bước tiến rõ rệt trong chuyển đổi số, với thành tích như Báo Lào Cai nằm trong nhóm xuất sắc toàn quốc năm 2024 và hệ thống báo chí tỉnh lọt top 10 về trưởng thành chuyển đổi số năm 2025.
Thách thức và đề xuất hoàn thiện cơ chế đặt hàng
Tuy nhiên, bà Hiền cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế cần khắc phục:
- Định mức, đơn giá chưa theo kịp mô hình đa nền tảng, dẫn đến lệch pha giữa thực tiễn sản xuất và cơ chế tài chính.
- Thiếu công cụ đo lường hiệu quả truyền thông, khi việc đặt hàng vẫn dựa chủ yếu vào số lượng tin, bài thay vì tác động xã hội.
- Cơ chế tài chính chậm đổi mới, làm giảm tính linh hoạt và khả năng thích ứng của báo chí.
Để hoàn thiện, bà đề xuất một số định hướng:
- Chuyển từ "đặt hàng nội dung" sang "đặt hàng hiệu quả truyền thông" với chỉ số Media KPI cụ thể, đo lường mức độ tiếp cận, tin cậy và tác động xã hội.
- Nghiên cứu xây dựng Quỹ hỗ trợ phát triển báo chí để đầu tư cho sản phẩm công ích chất lượng cao, bù đắp nguồn thu quảng cáo suy giảm.
- Thúc đẩy đặt hàng liên vùng cho các vấn đề lớn như phát triển vùng Tây Bắc, nâng tầm báo chí địa phương.
- Hoàn thiện cơ chế tài chính linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm định hướng của Nhà nước, kết hợp tự chủ với giữ vững chính trị, xã hội.
Kết luận: Cơ chế đặt hàng như đòn bẩy cho báo chí Việt Nam
Bà Trần Thị Thu Hiền khẳng định, cơ chế đặt hàng báo chí không chỉ là cách Nhà nước "chi tiền" mà là đầu tư cho giá trị thông tin và niềm tin xã hội. Trong kỷ nguyên số, mục tiêu là kiến tạo hệ sinh thái thông tin lành mạnh, góp phần củng cố niềm tin và thúc đẩy phát triển bền vững. Nếu được thiết kế đúng và vận hành hiệu quả, cơ chế này có thể trở thành đòn bẩy quan trọng, giúp báo chí Việt Nam bứt phá trong giai đoạn mới.
