Thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã với luật sư gây tranh luận
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 109 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 18.5, quy định chi tiết về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Theo đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được trao quyền phạt cảnh cáo và phạt tiền lên đến 25 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, bao gồm luật sư, công chứng, đấu giá tài sản, và giám định tư pháp.
Quyền hạn mở rộng và những hệ lụy
Ngoài ra, Chủ tịch UBND cấp xã còn có thẩm quyền đình chỉ hoạt động có thời hạn, hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề, thẻ tư vấn viên pháp luật, thẻ công chứng viên, và thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý. Ngay sau khi Nghị định này được ban hành, mạng xã hội đã bàn luận sôi nổi, với nhiều quan điểm tranh cãi về việc liệu Chủ tịch UBND cấp xã có nên được trao quyền tước chứng chỉ hành nghề luật sư hay không.
Luật sư Lê Văn Hoan, thuộc Đoàn luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, đã chỉ ra những điểm bất cập giữa Nghị định 109 năm 2026 và luật Luật sư cùng các văn bản hướng dẫn liên quan. Ông nhấn mạnh mối quan hệ giữa hình thức "tước quyền sử dụng" và "thu hồi" chứng chỉ hành nghề luật sư. Căn cứ theo điểm h khoản 1 điều 18 luật Luật sư (đã sửa đổi, bổ sung năm 2012), một luật sư chỉ cần bị xử phạt hành chính bằng hình thức tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn là sẽ bị thu hồi chứng chỉ này, bất kể thời gian tước là bao lâu.
Mâu thuẫn trong phân cấp thẩm quyền
Luật sư Hoan phân tích rằng, luật Luật sư và Nghị định 121 năm 2025 không quy định cụ thể thời gian tước chứng chỉ, mà chỉ nêu "tước có thời hạn", dẫn đến việc thu hồi vĩnh viễn. Ông cho rằng, việc tước quyền sử dụng thực chất là cơ sở để chấm dứt hoạt động hành nghề của một luật sư. Để thực hiện tinh thần của Nghị quyết 190 năm 2025 về sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, Nghị định 121 năm 2025 đã chuyển giao thẩm quyền thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp xuống Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
Tuy nhiên, điều 84 Nghị định 109 năm 2026 lại trao quyền này cho Chủ tịch UBND cấp xã, gây ra sự bất hợp lý và thiếu tương thích với luật Luật sư. Theo điều 83 luật Luật sư, cơ quan quản lý nhà nước về luật sư chỉ bao gồm Bộ Tư pháp và UBND cấp tỉnh, trong khi UBND cấp xã không có chức năng đánh giá hoạt động hành nghề luật sư. Luật sư Hoan lập luận rằng, đây là sự thiếu nhất quán trong phân cấp thẩm quyền, có thể dẫn đến quyết định cảm tính từ cấp cơ sở.
Đề xuất sửa đổi từ các chuyên gia
Trước những bất cập này, luật sư Lê Văn Hoan kiến nghị sửa đổi Nghị định 109 năm 2026 theo hướng bãi bỏ thẩm quyền của cấp xã trong việc tước chứng chỉ hành nghề đối với các vi phạm chuyên môn. Thay vào đó, toàn bộ quyền xử lý vi phạm liên quan đến hoạt động hành nghề, đạo đức và quan hệ khách hàng nên được tập trung về UBND cấp tỉnh, với sự thẩm định kỹ lưỡng từ Sở Tư pháp.
Ông cũng đưa ra phương án thứ hai là bổ sung cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền. Theo đó, cấp xã chỉ nên thực hiện quyền lập biên bản ghi nhận sự việc khi phát hiện luật sư có dấu hiệu vi phạm, sau đó chuyển giao hồ sơ lên cấp tỉnh để xem xét và ra quyết định. Giải pháp này đảm bảo sự giám sát kịp thời của cấp xã, đồng thời duy trì tính chuyên nghiệp và minh bạch trong quy trình xử lý.
Quan điểm từ Liên đoàn luật sư Việt Nam
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Thường vụ Liên đoàn luật sư Việt Nam, Chủ nhiệm Cơ quan Truyền thông, cũng cho rằng cần xem xét lại Nghị định 109 năm 2026 để đảm bảo sự tương thích với luật Luật sư. Ông nhấn mạnh rằng, theo luật Luật sư, chứng chỉ hành nghề luật sư do Bộ Tư pháp cấp, và việc thu hồi được thực hiện thông qua quy trình chặt chẽ với sự tham gia của Đoàn luật sư và Liên đoàn luật sư Việt Nam, nhằm bảo đảm tính tự quản và độc lập nghề nghiệp.
Trong khi đó, Nghị định 109 năm 2026 cho phép cơ quan hành chính, kể cả cấp cơ sở, áp dụng biện pháp tước chứng chỉ hành nghề, dễ dẫn đến "chồng lấn thẩm quyền" giữa cơ chế kỷ luật nghề nghiệp và chế tài hành chính. Luật sư Hậu đề nghị sửa đổi Nghị định để xác định rõ Chủ tịch UBND cấp xã không có thẩm quyền tước chứng chỉ hành nghề của luật sư, đồng thời phân định rạch ròi giữa xử phạt hành chính và kỷ luật nghề nghiệp.
Tóm lại, các chuyên gia pháp lý đang kêu gọi sự điều chỉnh cần thiết để tránh những xung đột và đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.
