Công an TP Hà Nội và Công an TP.HCM đang mở rộng điều tra, làm rõ các đường dây núp bóng công ty du lịch để lừa đảo bằng hình thức "mua bán hợp đồng kỳ nghỉ". Các đối tượng thường bao biện rằng giao dịch chỉ là quan hệ dân sự, không thể tố giác hình sự.
Cần làm rõ nguồn gốc dữ liệu cá nhân
Công an TP.HCM cho biết sẽ tập trung làm rõ nguồn gốc dữ liệu khách hàng mà các doanh nghiệp sử dụng để tiếp cận, lựa chọn và dẫn dụ. Sau khi có dữ liệu, bộ phận telesale liên tục gọi điện mời khách đến công ty nhận kỳ nghỉ, du lịch miễn phí hoặc chương trình tri ân. Thực chất, đây chỉ là "mồi nhử" nhằm đưa khách hàng vào bẫy.
Đối tượng Đào Bá Hòa (nhân viên telesales Công ty Meli Club) khai nhận nguồn dữ liệu khách hàng do công ty gửi. Nhiệm vụ của anh ta là phân loại khách hàng theo số tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng để đánh giá khả năng tài chính, từ đó gọi mời khách hàng tiềm năng tham gia sự kiện nhằm bán thẻ du lịch.
Mua bán dữ liệu qua mạng xã hội và nhóm kín
Thượng tá Đới Ngọc Thắng, Phó trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP.HCM, cho biết quá trình điều tra ghi nhận nguồn dữ liệu của các bị hại được thu thập qua nhiều hình thức, chủ yếu là mua bán trên các trang mạng xã hội, nhóm kín. Ngoài ra, nhiều nhân viên khi nghỉ việc đã mang dữ liệu khách hàng về công ty mới để tiếp cận, mời chào và thực hiện hành vi phạm tội.
Luật sư Nguyễn Anh Thơm (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho rằng dữ liệu cá nhân được Nhà nước bảo vệ. Mọi hành vi thu thập, mua bán, trao đổi hoặc công khai trái phép dữ liệu cá nhân đều bị nghiêm cấm. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân, tổ chức có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 288 Bộ luật Hình sự 2015, với mức phạt tiền từ 20 triệu đến 1 tỷ đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù cao nhất 7 năm.
Trong dữ liệu cá nhân của các tổ chức tài chính, tín dụng có số điện thoại, độ tuổi, nơi cư trú, đặc biệt là thông tin về số tiền trong tài khoản. Luật sư Thơm nhấn mạnh nếu những thông tin này bị lộ, tội phạm dễ dàng tiếp cận và thực hiện hành vi lừa đảo.
Đối tượng hoàn toàn biết hành vi lừa đảo nhưng vẫn thực hiện
Theo luật sư Nguyễn Anh Thơm, từ thực tiễn tham gia tố tụng, nhiều đối tượng phạm tội lừa đảo luôn bao biện rằng các giao dịch như "hợp đồng kỳ nghỉ" chỉ là quan hệ dân sự, phải giải quyết bằng trình tự tố tụng dân sự khi có tranh chấp, không thể tố giác đến cơ quan công an. Tuy nhiên, các đối tượng hoàn toàn biết rõ hành vi của mình là lừa đảo và có mục đích ngay từ ban đầu. Luật sư Thơm kể lại: "Nhiều vụ án, tôi đã đặt câu hỏi cho bị can là có lôi kéo gia đình tham gia bán sản phẩm hay không, họ đều trả lời 'không bao giờ'."
Luật sư Hoàng Trọng Giáp (Đoàn luật sư TP Hà Nội) chia sẻ khi tham gia tư vấn pháp lý cho đương sự tranh chấp hợp đồng kỳ nghỉ, ông nhận thấy mỗi lần khách hàng phản ứng, nhân viên hay lãnh đạo công ty thường giải thích mập mờ, phủi trách nhiệm, gian dối, thậm chí thách thức, chặn liên lạc. Văn hóa ứng xử này khiến khách hàng mệt mỏi, bất lực, đa phần là người cao tuổi. Có nhiều người vì sức khỏe yếu, chưa kịp đi nghỉ ngày nào nhưng không thể đòi tiền.
Phân biệt tranh chấp dân sự và lừa đảo hình sự
Theo luật sư Giáp, để phân biệt tranh chấp dân sự hay tội "lừa đảo chiếm đoạt tài sản", cơ quan tố tụng cần chứng minh một số hành vi như doanh nghiệp gian dối, không sở hữu, không liên kết hoặc không có dự án khu nghỉ dưỡng nhưng vẽ ra phối cảnh, làm giả giấy tờ liên kết để quảng bá có chuỗi khách sạn 4-5 sao nhằm dụ dỗ khách đóng tiền. Nhân viên cam kết "giả tạo", bán sản phẩm cho nhiều khách cùng lúc khiến khách không bao giờ đặt được phòng; hoặc cố tình cắt đứt liên lạc, tẩu tán tài sản sau khi thu số tiền lớn, chủ doanh nghiệp bỏ trốn, thay đổi pháp nhân công ty.
Các chứng cứ quan trọng gồm hợp đồng mua bán, chuyển nhượng quyền sở hữu kỳ nghỉ; phiếu thu, hóa đơn, sao kê ngân hàng, chứng từ chuyển khoản; tin nhắn, email, ghi âm tư vấn; tài liệu quảng cáo, cam kết lợi nhuận, cam kết mua lại hoặc chuyển nhượng kỳ nghỉ; và tài liệu thể hiện người bị hại bị tác động bởi thông tin gian dối để giao tiền. Những tài liệu này giúp cơ quan điều tra làm rõ hành vi lừa đảo, xác định thiệt hại và là căn cứ buộc các bị can bồi thường. Ngoài ra, cơ quan tố tụng cũng xem xét dấu hiệu vi phạm pháp luật về kế toán, thuế trong hoạt động kinh doanh.
