Ngày 12/9/2025, Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định tuyên phạt Nguyễn Quốc Thoàng, nguyên Trưởng bộ phận Kế hoạch-Kỹ thuật của Ban Quản lý rừng phòng hộ Vân Canh, 3 năm tù về tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo điểm c khoản 2 Điều 360 Bộ luật Hình sự. Đây là bản án sơ thẩm thứ hai trong vụ án kéo dài gần 4 năm, liên quan đến việc khai thác vượt 2,27ha rừng phòng hộ tại khoảnh 3, 5 tiểu khu 347a, xã Canh Hiệp.
Nguồn gốc vụ việc và quy trình khai thác
Năm 2019, UBND tỉnh Bình Định cho phép Ban Quản lý rừng phòng hộ Vân Canh khai thác 110,78ha rừng trồng sản xuất, trong đó khu vực khoảnh 3, 5 tiểu khu 347a có diện tích 40,82ha. Quy trình được thực hiện bài bản: thuê tư vấn thiết kế, đấu giá, ký hợp đồng với Công ty TNHH lâm nghiệp Quyên Thắng. Ngày 22/10/2020, ba bên gồm Công ty tư vấn thiết kế Miền Trung, Ban Quản lý rừng phòng hộ Vân Canh và Công ty Quyên Thắng đã bàn giao thực địa, thống nhất ranh giới và ký biên bản. Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, phát hiện Công ty Quyên Thắng khai thác vượt 2,27ha ngoài phương án được duyệt.
Quá trình tố tụng và bản án
Nguyễn Quốc Thoàng bị truy tố và kết án 3 năm tù tại bản án sơ thẩm số 25/2023/HS-ST ngày 31/7/2023. Ngày 5/3/2024, Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định tại bản án phúc thẩm số 20/2024/HS-PT đã hủy bản án sơ thẩm để điều tra bổ sung, nhận định: “Một số tổ chức, cá nhân có liên quan có biểu hiện vi phạm pháp luật nhưng chưa được xem xét xử lý trách nhiệm tương xứng”. Dù vậy, tại bản án sơ thẩm mới số 22/2025/HS-ST ngày 12/9/2025, tòa vẫn tuyên phạt bị cáo Thoàng 3 năm tù, buộc bồi thường hàng trăm triệu đồng và bị khai trừ Đảng. Bị cáo liên tục kêu oan, cho rằng mình là “vật tế thần”.
Lỗ hổng giám sát và trách nhiệm tập thể
Ông Đoàn Văn Tây, nguyên Trưởng Ban Quản lý rừng phòng hộ Vân Canh, trình bày tại tòa rằng do lực lượng mỏng, vừa chống dịch vừa ngăn lâm tặc, đơn vị đã thống nhất để chính Công ty Quyên Thắng (đơn vị khai thác) đồng thời giám sát quá trình khai thác. Hợp đồng số 04, 05 ngày 7/10/2020 thể hiện rõ điều này. Luật sư Lê Tấn Lực, người bào chữa cho bị cáo, nhận xét: “Không thể vừa đá bóng vừa thổi còi. Nếu cứ như vậy, bất kỳ cán bộ kỹ thuật nào cũng có thể bị đẩy ra gánh thay cho hệ thống khi có sai phạm”.
Ngoài Nguyễn Quốc Thoàng, còn có Giám đốc, Phó Giám đốc Ban quản lý, các cán bộ kiểm lâm liên quan đến bàn giao, nghiệm thu, giám sát nhưng phần lớn được xác định “không phải là nguyên nhân trực tiếp”. Trong khi đó, Công ty Quyên Thắng – đơn vị trực tiếp thu lợi từ việc khai thác vượt – chỉ bị xử lý hành chính, nộp hơn 300 triệu đồng khắc phục hậu quả, không bị truy cứu hình sự. Ông Đoàn Văn Tây cũng tự nguyện nộp 50 triệu đồng.
Kiến nghị chưa được thực thi
Bản án phúc thẩm số 20/2024/HS-PT đã kiến nghị điều tra trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan, nhưng hồ sơ vẫn “quay về chỗ cũ”. Thiệt hại được xác định rõ: 2,27ha rừng, trị giá gần 520 triệu đồng. Tuy nhiên, người chịu trách nhiệm hình sự duy nhất là viên chức kỹ thuật trực tiếp, không có dấu hiệu trục lợi. Luật sư bào chữa đặt vấn đề: “Nếu quy trách nhiệm nặng như thế cho bị cáo Thoàng, bất kỳ ai trong guồng máy công vụ cũng có thể bị đẩy ra vành móng ngựa chỉ vì một mắt xích lỏng lẻo của tập thể”.
Vụ việc kéo dài gần 4 năm, qua nhiều lần xét xử, vẫn chỉ một người phải đi tù, trong khi các lỗ hổng quản lý rừng tiếp tục tồn tại. Dư luận địa phương mong đợi công lý “đúng người, đúng tội, đúng trách nhiệm” để bảo vệ rừng và niềm tin vào pháp quyền.
