Theo dự thảo Thông tư do Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (Bộ Công an) xây dựng, cơ quan này đang đề xuất một bước tiến mới trong việc nhân đạo hóa chế độ giam giữ. Đó là bổ sung hình thức liên lạc có hình ảnh và âm thanh giữa phạm nhân và thân nhân thông qua hệ thống thông tin chuyên dùng do Bộ Công an quản lý.
Thay đổi lớn từ liên lạc điện thoại sang video call miễn phí
Nếu được thông qua, quy định mới dự kiến sẽ có hiệu lực từ giữa năm nay, thay thế hoàn toàn Thông tư số 14/2020/TT-BCA hiện hành. So với quy định cũ chỉ cho phép phạm nhân liên lạc với người thân bằng điện thoại cố định (có dây hoặc không dây) với âm thanh đơn thuần và phải tự chi trả cước phí theo giá của cơ quan bưu chính viễn thông, dự thảo mới mang đến một làn gió mới.
Việc liên lạc bằng video call sẽ được thực hiện hoàn toàn miễn phí, thông qua hệ thống chuyên dùng của Bộ Công an, kết nối qua mạng Internet đến thiết bị của thân nhân. Điều này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho gia đình phạm nhân mà còn tạo điều kiện để họ được nhìn thấy nhau, tăng thêm hiệu quả động viên tinh thần trong quá trình cải tạo.
Quy định chi tiết về hình thức liên lạc mới
Dự thảo Thông tư quy định chi tiết chế độ gặp, nhận quà và liên lạc của phạm nhân nêu rõ:
- Việc liên lạc bằng hình thức video call được thực hiện trong nước, thông qua hệ thống chuyên dùng của Bộ Công an.
- Phạm nhân không được tự do sử dụng Internet hoặc sử dụng bất kỳ ứng dụng, nền tảng liên lạc nào khác ngoài hệ thống này để đảm bảo an ninh, an toàn.
- Thời lượng mỗi cuộc gọi video không quá 10 phút.
Để đảm bảo yêu cầu an ninh nghiêm ngặt, người thân phải thực hiện đăng ký trực tuyến trên hệ thống. Chỉ khi hình ảnh và âm thanh thu nhận trực tiếp trùng khớp hoàn toàn với dữ liệu định danh đã được xác lập trước đó, cuộc trao đổi mới được phép diễn ra.
Tần suất và điều kiện áp dụng
Theo dự thảo, việc liên lạc có hình ảnh giữa phạm nhân và người thân thích thường được thực hiện không quá một lần trong một tháng. Tuy nhiên, đối với những phạm nhân có quá trình cải tạo tốt, tích cực, cơ quan quản lý có thể xem xét cho phép gọi video thêm một lần mỗi tháng nữa, nhưng thời lượng tối đa vẫn không vượt quá 10 phút cho mỗi lần.
Dự thảo cũng đưa ra các trường hợp ngoại lệ và hạn chế cụ thể:
- Không áp dụng hình thức liên lạc bằng điện thoại hoặc kết nối hình ảnh, âm thanh đối với những phạm nhân đang bị điều tra, truy tố hoặc xét xử về hành vi phạm tội khác.
- Đối với phạm nhân thường xuyên vi phạm nội quy cơ sở giam giữ, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, cơ quan quản lý có thể áp dụng biện pháp hạn chế quyền gọi có hình ảnh cho người thân. Thời gian hạn chế tối đa không quá 3 tháng.
- Trong những trường hợp cấp bách, đặc biệt, phạm nhân cũng có thể được tạo điều kiện liên lạc với gia đình bằng hình thức có hình ảnh, âm thanh.
Đơn giản hóa thủ tục thăm gặp và quản lý tài chính
Bên cạnh việc cải tiến hình thức liên lạc, dự thảo còn đề xuất nhiều thay đổi tích cực khác nhằm hiện đại hóa và đơn giản hóa các thủ tục liên quan.
Thăm gặp trực tuyến và sử dụng VNeID
Ngoài thăm gặp trực tiếp truyền thống, Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (C10) đề xuất giám thị có quyền quyết định cho người thân gặp phạm nhân bằng hình thức trực tuyến trong các tình huống khẩn cấp, lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
Đặc biệt, nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, dự thảo đề xuất người thân có thể sử dụng ứng dụng định danh điện tử quốc gia VNeID để làm thủ tục thăm gặp, giảm thiểu thời gian chờ đợi và giấy tờ rườm rà.
Điện tử hóa việc tiếp nhận tiền lưu ký
Dự thảo Thông tư năm 2026 cũng đưa ra phương án mới theo hướng điện tử hóa toàn diện việc tiếp nhận tiền lưu ký cho phạm nhân. Cụ thể, tại khoản 1, Điều 14 dự thảo quy định:
- Các cơ sở giam giữ sẽ mở tài khoản tại ngân hàng và tạo mã QR niêm yết tại khu vực người nhà gặp phạm nhân.
- Khi phạm nhân mới đến chấp hành án, thủ trưởng cơ sở giam giữ sẽ gửi thông báo về việc tiếp nhận phạm nhân kèm theo số tài khoản ngân hàng để người thân biết và thực hiện chuyển tiền.
Việc áp dụng mã QR và chuyển khoản ngân hàng được kỳ vọng sẽ giúp dòng tiền được số hóa ngay từ đầu, giảm thiểu đáng kể các rủi ro trong quá trình kiểm đếm, bảo quản, vận chuyển tiền mặt trong môi trường trại giam vốn tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Dự thảo quy định không giới hạn mức tiền tối đa mà một phạm nhân được nhận qua ngân hàng trong một lần hoặc trong tháng. Tuy nhiên, việc nhận và sử dụng số tiền này vẫn phải tuân thủ chặt chẽ các quy định về tần suất và mục đích sử dụng đã được đề ra.
Lộ trình thực hiện và ý nghĩa
Dự thảo Thông tư hiện do Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng đề xuất, dự kiến sẽ được trình Bộ trưởng Bộ Công an ký ban hành trong tháng 5 tới. Văn bản này sẽ có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký.
Nếu được thông qua, đây sẽ là lần đầu tiên chế độ liên lạc có hình ảnh giữa phạm nhân và thân nhân được quy định một cách cụ thể, rõ ràng trong văn bản dưới luật. Sự thay đổi này không chỉ thể hiện tinh thần nhân văn, tiến bộ trong công tác quản lý trại giam mà còn phù hợp với xu hướng chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin vào mọi mặt của đời sống xã hội, kể cả trong lĩnh vực đặc thù này.
