Theo trang tin 36Kr, lĩnh vực AI dược phẩm đang nhanh chóng chuyển mình từ sân chơi của các startup thành mặt trận cạnh tranh mới của những tập đoàn công nghệ hàng đầu Trung Quốc. Trong vài tháng gần đây, ByteDance, Baidu, Tencent, Alibaba và JD.com liên tiếp công bố những động thái quan trọng tại điểm giao thoa giữa trí tuệ nhân tạo và y dược. Dù cùng nhìn thấy cơ hội trong lĩnh vực được đánh giá có thể định hình tương lai ngành chăm sóc sức khỏe, năm tập đoàn này lại lựa chọn năm hướng đi hoàn toàn khác nhau, tạo nên một trong những cuộc cạnh tranh đáng chú ý nhất của ngành công nghệ Trung Quốc hiện nay.
Cuộc đổ bộ AI dược phẩm của các ông lớn Internet Trung Quốc
ByteDance đang đặt cược mạnh mẽ nhất vào AI dược phẩm. Ngày 10/6, công ty chính thức khởi động quá trình tách riêng và gọi vốn độc lập cho mảng này, chuyển toàn bộ đội ngũ chủ chốt, thuật toán cốt lõi, nền tảng công nghệ và các tài sản nghiên cứu hiện có sang lĩnh vực mới. So với các đối thủ, ByteDance theo đuổi chiến lược toàn diện nhất: bắt đầu từ nghiên cứu mô hình AI nền tảng, sau đó tự phát triển các đường ống nghiên cứu thuốc. Đội ngũ AI dược phẩm được thành lập từ năm 2021 với khoảng 50 chuyên gia gồm nhà nghiên cứu AI4S và chuyên gia dược phẩm giàu kinh nghiệm. Các nhóm phát triển mô hình dự đoán cấu trúc protein trước đây cũng đã được hợp nhất hoàn toàn vào hệ thống này. Sau khi tách riêng, công ty mới vẫn nhận hỗ trợ năng lực tính toán từ nền tảng điện toán đám mây và AI doanh nghiệp Volcano Engine, giúp vừa duy trì quyền kiểm soát tài sản chiến lược, vừa tận dụng nguồn vốn bên ngoài để đẩy nhanh nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng. Tham vọng của ByteDance không chỉ dừng ở AI dược phẩm: tháng 7/2025, công ty đầu tư 6 tỷ Nhân dân tệ xây dựng Tổ hợp Y tế Quốc tế tại Bắc Kinh với quy mô 800 giường bệnh, hướng tới phát triển bệnh viện “AI nguyên sinh” đầu tiên của Trung Quốc, nơi dữ liệu lâm sàng, chẩn đoán bằng AI và chuyển hóa liệu pháp tế bào được tích hợp trong một vòng khép kín.
Trong khi ByteDance chọn tự làm thuốc, Baidu lại đi theo hướng xây dựng hạ tầng AI cho ngành dược. Trung tâm chiến lược là BioMap, công ty được sáng lập vào tháng 8/2020. Khác với ByteDance, BioMap không trực tiếp phát triển thuốc mà tập trung xây dựng các mô hình AI nền tảng phục vụ doanh nghiệp dược và tổ chức nghiên cứu trên toàn cầu. Những sản phẩm nổi bật gồm mô hình khoa học sự sống xTrimoV4 với 268 tỷ tham số và nền tảng BioMapOS. Hệ thống đã được kiểm chứng trong hơn 60 dự án chứng minh tính khả thi, hỗ trợ từ phát hiện mục tiêu điều trị, phát triển kháng thể đến nghiên cứu thuốc mới. Hiện BioMap phục vụ hơn 800 tổ chức, trong đó có hơn 30 doanh nghiệp hàng đầu ngành. Một trong những hợp tác tiêu biểu là thỏa thuận trị giá 1 tỷ USD với Tập đoàn Dược phẩm Sanofi, nơi BioMap cung cấp nền tảng AI và mô hình khoa học sự sống, còn Sanofi đóng góp dữ liệu và kinh nghiệm phát triển thuốc để thiết kế các loại kháng thể và thuốc protein mới. Chiến lược này tương đồng với hướng đi của BioNeMo của NVIDIA hay AlphaFold của Google DeepMind, biến AI thành công cụ nền tảng cho toàn bộ ngành dược.
Tencent lại chọn một chiến lược khác biệt: đầu tư quy mô lớn vào toàn bộ hệ sinh thái y dược. Tính đến năm 2025, Tencent đã trở thành cổ đông lớn thứ hai của Công ty Dược phẩm và công nghệ sinh học Libang Pharmaceutical, đồng thời đầu tư vào hàng loạt doanh nghiệp công nghệ sinh học như Weilizhibo, Minwei Biotech, Fanli Biotech, Hongxin Biotech và T-Therapeutics. Trong lĩnh vực liệu pháp tế bào, Tencent đặc biệt đặt cược vào Xinjing Zhiyuan, doanh nghiệp phát triển thuốc TCR-T điều trị khối u rắn. Đường ống NW-101C của công ty là ứng viên thuốc TCR-T đầu tiên tại Trung Quốc bước vào giai đoạn lâm sàng. Đáng chú ý, tháng 2/2026, Tencent công bố bằng sáng chế cho một loại thuốc giảm cân GLP-1 peptide chuỗi ngắn hoàn toàn do AI thiết kế, đánh dấu bước tiến từ nhà đầu tư sang tham gia trực tiếp vào thiết kế phân tử và phát triển thuốc mới.
Alibaba và JD.com lựa chọn không tập trung vào nghiên cứu thuốc mà khai thác lợi thế trong dịch vụ y tế và lưu thông dược phẩm. Tháng 1/2026, Alibaba ra mắt mô hình AI y khoa Hydrogen Ion dành cho bác sĩ lâm sàng, nhấn mạnh khả năng “ít ảo giác, dựa trên bằng chứng” với mọi câu trả lời có nguồn tham khảo rõ ràng. Alibaba xây dựng kiến trúc AI bốn tầng gồm hiểu bằng chứng, truy xuất dữ liệu, tinh chỉnh mô hình và đánh giá chuyên gia, đồng thời thành lập Hội đồng Chuyên gia AI Y khoa với hơn 300 chuyên gia lâm sàng. Trong lĩnh vực liệu pháp tế bào, Alibaba tham gia vào khâu lưu thông. JD.com tập trung xây dựng hệ sinh thái dịch vụ sức khỏe AI với hơn 1.500 tác nhân bác sĩ chuyên gia, tích hợp hàng chục triệu tài liệu y khoa quốc tế. Ở mảng liệu pháp tế bào, JD tận dụng năng lực logistics để xây dựng mô hình quản lý tài sản sức khỏe dựa trên dịch vụ lưu trữ tế bào.
Điểm hội tụ và cuộc đua cuối cùng
Dù lựa chọn các chiến lược khác nhau, năm 2026 chứng kiến xu hướng đáng chú ý khi ByteDance, Tencent, Alibaba và JD.com cùng tăng cường hiện diện trong lĩnh vực liệu pháp tế bào. Động lực lớn nhất đến từ Sắc lệnh số 818 “Quy định về quản lý nghiên cứu lâm sàng và ứng dụng chuyển hóa công nghệ sinh học y học mới” có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, lần đầu tiên mở ra hành lang pháp lý rõ ràng cho chuyển đổi từ nghiên cứu lâm sàng sang ứng dụng thực tế của liệu pháp tế bào. Mỗi doanh nghiệp chọn một điểm tiếp cận: ByteDance xây dựng năng lực thử nghiệm lâm sàng qua bệnh viện AI nguyên sinh; Tencent đầu tư vào công nghệ TCR-T thượng nguồn; Alibaba tập trung lưu thông thuốc tế bào gốc; JD xây dựng nền tảng quản lý tài sản sức khỏe từ dịch vụ lưu trữ tế bào.
Sự khác biệt giữa năm tập đoàn phản ánh ADN kinh doanh riêng: ByteDance kiểm soát toàn chuỗi từ nghiên cứu đến lâm sàng; Baidu là nhà cung cấp hạ tầng AI; Tencent mở rộng ảnh hưởng qua đầu tư và dần tiến vào nghiên cứu thuốc; Alibaba là nhà cung cấp nền tảng và dịch vụ y tế; JD tận dụng chuỗi cung ứng và hệ thống dịch vụ sức khỏe. Tuy nhiên, phía sau những con đường khác nhau là hai xu hướng chung: thứ nhất, các doanh nghiệp tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị cốt lõi của ngành dược; thứ hai, AI chỉ là công cụ, dữ liệu mới là tài sản chiến lược quyết định lợi thế cạnh tranh dài hạn. ByteDance cần dữ liệu lâm sàng, Baidu cần dữ liệu từ hãng dược, Tencent cần dữ liệu từ hệ sinh thái đầu tư, Alibaba và JD phụ thuộc vào dữ liệu đơn thuốc và sức khỏe người dùng. Cuộc đua AI dược phẩm không đơn thuần là cạnh tranh về thuật toán hay vốn đầu tư, mà đang trở thành cuộc cạnh tranh về quyền tiếp cận và khai thác dữ liệu khoa học sự sống quy mô lớn. Từ một thị trường do startup công nghệ sinh học dẫn dắt, AI dược phẩm đang trở thành chiến trường mới của các tập đoàn Internet lớn nhất Trung Quốc, và những chiến lược khác biệt của năm tập đoàn này có thể sẽ quyết định cục diện ngành y dược Trung Quốc trong thập niên tới.
Theo 36Kr
