Không cần hộ chiếu hay vé máy bay, nhiều sinh viên ngày nay vẫn có thể 'đặt chân' đến Singapore, Thái Lan hay Indonesia thông qua những cuộc trò chuyện với trí tuệ nhân tạo (AI). Từ việc tìm hiểu văn hóa, môi trường học tập đến mô phỏng các tình huống giao tiếp thực tế, AI đang mở ra một hình thức trải nghiệm mới được nhiều bạn trẻ gọi vui là 'du học ảo'. Xu hướng này phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong cách sinh viên tiếp cận tri thức ở thời đại số.
Theo khảo sát toàn cầu của Chegg năm 2025 với sinh viên đại học tại 15 quốc gia, có tới 80% sinh viên đã sử dụng AI tạo sinh (Generative AI) để hỗ trợ học tập. Trong đó, 29% cho biết AI là công cụ đầu tiên họ tìm đến khi gặp khó khăn với bài tập hoặc cần tìm hiểu một khái niệm mới.
Trong bối cảnh đó, sinh viên ngành Đông Nam Á học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đang tận dụng AI như một 'tấm hộ chiếu số' để khám phá khu vực mà mình theo học. Không chỉ dừng ở việc tra cứu thông tin, nhiều bạn còn sử dụng AI để trải nghiệm môi trường học tập, giao tiếp và văn hóa của các quốc gia trong khu vực ngay từ trên giảng đường.
Khi AI trở thành 'tấm hộ chiếu số'
Bạn Lê Thị Vân, sinh viên ngành Đông Nam Á học, cho biết AI đã đồng hành với mình từ những năm đầu đại học. 'Mình bắt đầu sử dụng AI trong học tập từ khoảng năm nhất, chủ yếu là để tra cứu tài liệu, học ngoại ngữ và hỗ trợ làm bài. Lúc đầu mình chỉ xem AI như một công cụ hỗ trợ thôi, nhưng càng dùng thì mình thấy nó có thể trò chuyện và giải thích khá đầy đủ và mới lạ nên mình bắt đầu dùng AI để tìm hiểu các quốc gia Đông Nam Á', Vân chia sẻ.
Theo nữ sinh này, điều khiến AI trở nên khác biệt nằm ở khả năng mô phỏng các tình huống đời sống và giao tiếp mà sách vở khó có thể truyền tải trực quan: 'AI có thể mô phỏng khá nhiều tình huống trong đời sống và môi trường học tập, ví dụ như đi chợ, hỏi đường, đi khám bệnh hay các tình huống giao tiếp hàng ngày ở mỗi quốc gia. Có lần mình thử nhập vai du học sinh ở Thái Lan, AI đóng vai người dân địa phương, mình thấy khá bất ngờ vì cách nói chuyện và văn hóa ứng xử khác với mình tưởng. Nó làm mình thay đổi suy nghĩ là mỗi nước không chỉ khác ngôn ngữ mà còn khác nhau ở cách tư duy nữa'.
Không chỉ Vân, bạn Hoàng Thị Thùy Trang cũng xem AI như một công cụ hỗ trợ đắc lực trong hành trình tìm hiểu khu vực Đông Nam Á: 'Mình vốn rất tò mò về văn hóa, giáo dục và đời sống của các nước Đông Nam Á, đặc biệt là Singapore. Chính vì vậy, mình thường sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ để tìm hiểu về lịch sử, xã hội, môi trường học tập cũng như những nét đặc trưng của từng quốc gia. AI giúp mình có cái nhìn tổng quan ban đầu trước khi tiếp tục đọc thêm các tài liệu chuyên sâu'.
Thông qua AI, Trang nhận thấy nhiều khía cạnh về Singapore mà trước đây bản thân chưa từng chú ý. 'Một điều khiến mình khá bất ngờ là trước đây mình nghĩ Singapore chỉ nổi tiếng vì sự sạch sẽ, kinh tế phát triển và hiện đại. Tuy nhiên, khi tìm hiểu sâu hơn qua AI, mình nhận ra quốc gia này rất chú trọng đầu tư cho giáo dục, nghiên cứu khoa học và phát triển nguồn nhân lực. Điều đó khiến mình có cái nhìn đầy đủ hơn về Singapore và càng cảm thấy hứng thú với đất nước này'.
Theo UNESCO, AI tạo sinh đang mở ra những cơ hội mới cho giáo dục nhờ khả năng cá nhân hóa việc học, hỗ trợ tiếp cận tri thức và tạo ra các môi trường học tập tương tác. Tuy nhiên, tổ chức này cũng nhấn mạnh AI cần được sử dụng như công cụ hỗ trợ, không thay thế tư duy phản biện, khả năng đánh giá nguồn tin và trải nghiệm thực tế của người học.
Mở rộng lớp học, nuôi dưỡng khát vọng hội nhập
Nếu trước đây việc tìm hiểu về một quốc gia thường gắn với sách, tài liệu nghiên cứu hoặc các vlog du lịch, thì AI đang mang đến một cách tiếp cận mới thông qua hình thức hội thoại trực tiếp. 'AI khác phương pháp truyền thống là khả năng tổng hợp và trả lời đúng vào vấn đề mà người dùng đang quan tâm', Trang nhận xét. 'Nếu sử dụng các phương pháp truyền thống, sinh viên thường phải đọc sách, tìm tài liệu trên Internet hoặc xem các vlog của du học sinh để hiểu về một quốc gia nào đó. Những cách này rất hữu ích nhưng đôi khi khá mất thời gian vì phải tự chọn lọc thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Trong khi đó, với AI, sinh viên có thể đặt một câu hỏi rất cụ thể như: 'Môi trường học tập ở Singapore có gì khác so với Việt Nam?' hoặc 'Sinh viên Singapore thường tham gia những hoạt động nào ngoài giờ học?'. AI sẽ tổng hợp thông tin và trả lời trực tiếp vào nội dung mình đang cần tìm hiểu'.
Không chỉ hỗ trợ tìm kiếm thông tin, AI còn trở thành 'người bạn đồng hành' giúp sinh viên luyện tập ngoại ngữ và chuẩn bị cho các chương trình trao đổi quốc tế. Vân cho biết: 'Mình có thử dùng AI để luyện các tình huống giao tiếp giả lập, như đi mua đồ, hỏi đường hay giới thiệu bản thân trong môi trường du học. Ban đầu mình cũng hơi ngại vì sợ nói sai, nhưng vì chỉ là với AI nên mình thoải mái hơn, dần dần cũng tự tin hơn khi diễn đạt bằng ngoại ngữ'.
Trang cũng từng yêu cầu AI đóng vai một sinh viên Singapore để tạo các tình huống giao tiếp trong môi trường quốc tế. 'Có lần mình yêu cầu AI đóng vai một sinh viên Singapore và tạo ra tình huống mình vừa mới nhập học, cần làm quen với bạn bè quốc tế. AI đã đưa ra các đoạn hội thoại bằng tiếng Anh, đồng thời giải thích cách sử dụng từ ngữ sao cho tự nhiên và lịch sự hơn trong môi trường quốc tế'.
Theo nữ sinh, AI còn mô phỏng những tình huống như hỏi đường trong khuôn viên trường đại học, đăng ký câu lạc bộ, trao đổi với giảng viên hay giới thiệu bản thân trong buổi học đầu tiên. 'Những trải nghiệm đó giúp mình tự tin hơn khi giao tiếp bằng tiếng Anh, đồng thời hiểu thêm về cách ứng xử trong môi trường đa văn hóa'.
Những trải nghiệm của Vân và Trang phản ánh một xu hướng đang diễn ra tại nhiều trường đại học trên thế giới. Báo cáo của Higher Education Policy Institute (HEPI) công bố năm 2025 cho thấy 92% sinh viên đại học tại Anh đã sử dụng AI trong học tập, tăng mạnh so với mức 66% của năm trước. Trong đó, 58% sinh viên dùng AI để giải thích các khái niệm khó hiểu, 48% sử dụng để tóm tắt tài liệu và 41% dùng để phát triển ý tưởng nghiên cứu.
Trong khi đó, khảo sát của UCLA với hơn 6.600 sinh viên tốt nghiệp năm 2025 cho thấy AI đang dần trở thành một phần quen thuộc trong quá trình học tập, từ tìm kiếm thông tin, phản hồi bài làm đến hỗ trợ nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu nhận định sinh viên hiện nay có xu hướng xem AI như một công cụ học tập thường xuyên thay vì chỉ là công cụ tra cứu.
Các chuyên gia giáo dục gọi xu hướng này là 'quốc tế hóa tại chỗ' (internationalization at home) - khi người học có thể tiếp cận môi trường học tập, văn hóa và cách tư duy của các quốc gia khác mà không cần trực tiếp di chuyển. Thông qua các tình huống nhập vai, mô phỏng giao tiếp và tương tác đa văn hóa, sinh viên được chuẩn bị tốt hơn về năng lực ngôn ngữ, kỹ năng liên văn hóa và khả năng thích nghi trước khi tham gia các chương trình trao đổi hoặc du học thực tế.
Dù vậy, cả hai sinh viên đều cho rằng AI không thể thay thế trải nghiệm trực tiếp tại các quốc gia mà họ yêu thích. 'Mình cũng muốn có cơ hội được đến trực tiếp một số quốc gia trong khu vực như Thái Lan hoặc Indonesia để trải nghiệm thật. Vì AI chỉ giúp mình hình dung một phần thôi, còn thực tế chắc chắn sẽ có nhiều điều khác nữa', Vân chia sẻ. Còn với Trang, điểm đến mơ ước vẫn là Singapore: 'Mình hy vọng trong tương lai sẽ có cơ hội được trực tiếp đặt chân đến Singapore để trải nghiệm những điều mà trước đây mình chỉ được biết thông qua sách vở, Internet và AI'.
Từ những cuộc hội thoại giả lập với một sinh viên Singapore, những lần hỏi đường ở Bangkok hay các buổi 'nhập vai' trong lớp học quốc tế, AI đang giúp sinh viên Đông Nam Á học mở rộng biên giới tri thức theo một cách chưa từng có. Dù không thể thay thế những trải nghiệm thực địa, 'du học ảo' đang trở thành bước đệm để thế hệ trẻ hiểu sâu hơn về khu vực, nuôi dưỡng khát vọng hội nhập và chuẩn bị hành trang cho những hành trình xuyên biên giới trong tương lai.
