Cuộc đua AI Mỹ - Trung: Cơ hội vượt mặt chỉ dưới 20% dù bùng nổ mã nguồn mở
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) Trung Quốc liên tục ghi nhận những bước tiến ấn tượng với sự bùng nổ của mã nguồn mở và dòng vốn đầu tư khổng lồ, một câu hỏi then chốt vẫn được đặt ra: Liệu quốc gia này có thể vượt qua các đối thủ dẫn đầu từ Mỹ trong vòng 3-5 năm tới hay không? Câu trả lời từ các chuyên gia hàng đầu lại mang đến một góc nhìn thực tế đầy bất ngờ.
Nhận định gây chấn động từ chuyên gia Alibaba
Tại một cuộc họp quan trọng diễn ra ở Bắc Kinh vào tháng 1, khi những "ông lớn" AI của Trung Quốc cùng tụ họp, vấn đề về khả năng cạnh tranh với Mỹ đã được đưa ra thảo luận. Ông Justin Lin, trưởng nhóm kỹ thuật các mô hình Qwen thuộc tập đoàn Alibaba, đã đưa ra nhận định thẳng thắn: "Dưới 20%". Ông còn nhấn mạnh thêm rằng con số 20% này đã là "rất lạc quan".
Phát biểu này tạo nên sự tương phản rõ rệt với bức tranh phát triển sôi động của AI Trung Quốc trong suốt một năm qua. Các mô hình mã nguồn mở liên tiếp tạo tiếng vang trên toàn cầu, trong khi dòng vốn đổ vào lĩnh vực này gia tăng mạnh mẽ chưa từng có.
Thành công ấn tượng từ chiến lược mã nguồn mở
Kể từ khi startup DeepSeek gây chấn động với mô hình AI được xây dựng với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với sản phẩm tương đương của Mỹ, các công ty Trung Quốc đã dẫn đầu bảng xếp hạng tải xuống toàn cầu đối với các mô hình mã nguộn mở miễn phí. Đồng thời, họ cũng huy động được nguồn vốn lớn thông qua việc niêm yết trên thị trường.
Chiến lược ưu tiên mã nguồn mở thay vì tập trung vào các mô hình đóng thương mại hóa cao được xem là phù hợp với thực tế thị trường nội địa. Tại đây, người dùng và doanh nghiệp có xu hướng hạn chế chi trả cho phần mềm, đồng thời giúp nhanh chóng mở rộng hệ sinh thái phát triển.
Thành công của chiến lược này được minh chứng rõ ràng qua trường hợp Qwen của Alibaba. Mô hình này đã vượt qua Llama của Meta để trở thành một trong những mô hình mở được tải nhiều nhất trên nền tảng Hugging Face. Đáng chú ý, ngay cả Airbnb cũng đã ứng dụng Qwen cho dịch vụ chăm sóc khách hàng bằng AI.
Theo dữ liệu từ OpenRouter, tỷ lệ sử dụng mô hình mở của Trung Quốc trên toàn cầu tăng mạnh chỉ trong một năm, phản ánh sức lan tỏa nhanh chóng của chiến lược này. Riêng Alibaba cho biết đã phát hành hơn 400 phiên bản Qwen mở, đạt trên 1 tỷ lượt tải.
Khoảng cách khó thu hẹp ở phân khúc cao cấp
Tuy nhiên, phía sau đà tăng trưởng ấn tượng đó, nhiều nhà phát triển thừa nhận Trung Quốc vẫn chưa thu hẹp được khoảng cách ở nhóm "mô hình tiên phong" - nơi các tập đoàn Mỹ đang dẫn dắt cuộc chơi. Ông Tang Jie, nhà sáng lập Zhipu AI (Z.ai), cho rằng khoảng cách hiệu năng với Mỹ "có thể đang nới rộng", dù Trung Quốc đạt kết quả tích cực ở một số lĩnh vực ứng dụng.
Ở phân khúc cao cấp, các mô hình đóng của Mỹ như GPT của OpenAI, Gemini của Google và Claude của Anthropic vẫn dẫn đầu về hiệu năng tổng thể và chiếm phần lớn thị phần tải xuống. Khoảng cách này chủ yếu xuất phát từ hai yếu tố then chốt:
- Năng lực tính toán: Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ khiến doanh nghiệp Trung Quốc khó tiếp cận các dòng chip tiên tiến của Nvidia, vốn đóng vai trò nền tảng cho huấn luyện mô hình AI thế hệ mới. Ngay cả khi tìm đến nguồn cung nội địa, vấn đề về sản lượng và hiệu năng vẫn là thách thức lớn.
- Nguồn lực tài chính: Các công ty Mỹ có thể huy động nhiều vòng vốn đầu tư mạo hiểm quy mô lớn, cho phép họ duy trì chiến lược nghiên cứu dài hạn và tiêu tốn nguồn lực lớn cho các thế hệ mô hình tiếp theo.
Áp lực thương mại hóa và thách thức đột phá
Ngược lại, nhiều startup Trung Quốc chịu áp lực thương mại hóa sớm và phải tìm đến thị trường vốn để bổ sung dòng tiền - yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đầu tư cho nghiên cứu nền tảng. Bên cạnh đó, quy mô thị trường nội địa và yêu cầu tùy biến cao cũng khiến việc tối ưu lợi nhuận từ mô hình AI trở nên phức tạp hơn.
Dù còn khoảng cách ở nhóm mô hình tiên phong, Trung Quốc lại thể hiện ưu thế rõ rệt ở khả năng triển khai nhanh AI vào thực tiễn. Từ sản xuất, logistics đến robot và thương mại điện tử, các ứng dụng AI đang được tích cực triển khai. Bắc Kinh cũng đặt trọng tâm vào việc ứng dụng AI trong nâng cấp công nghiệp, coi đây là trụ cột trong chiến lược tự chủ công nghệ dài hạn.
Ông Yao Shunyu, cựu nghiên cứu viên của OpenAI, hiện là nhà khoa học AI trưởng tại Tencent, nhận định Trung Quốc nhiều lần chứng minh khả năng bắt kịp nhanh các công nghệ phương Tây, thậm chí cải tiến hiệu quả hơn trong một số lĩnh vực. Tuy nhiên, thách thức lớn hơn không chỉ nằm ở chip hay vốn, mà ở khả năng tạo ra những đột phá mang tính định hình cuộc chơi, thay vì chủ yếu tối ưu và triển khai trên nền tảng sẵn có.
"Đây có lẽ là vấn đề then chốt mà Trung Quốc vẫn cần giải quyết", ông nhấn mạnh. Câu trả lời cho vấn đề này sẽ quyết định liệu đà tăng tốc hiện nay là bước đệm để vượt lên, hay chỉ là quá trình rút ngắn khoảng cách trong một cuộc đua vẫn do Mỹ dẫn đầu.
