Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội đang tạo ra cuộc cách mạng sâu rộng trong lĩnh vực truyền thông, thay đổi cách sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Nếu trước đây báo chí là kênh chủ đạo, thì nay mỗi cá nhân với một chiếc điện thoại thông minh đều có thể trở thành người tạo lập nội dung. Thông tin được lan truyền với tốc độ chưa từng có, vượt qua mọi ranh giới, mở ra cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức cho báo chí chính thống.
Vai trò kiểm chứng và định hướng dư luận
Trong bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng sự phát triển của công nghệ không làm giảm vai trò của báo chí cách mạng, mà đòi hỏi báo chí phải đổi mới mạnh mẽ hơn. Khi thông tin quá nhiều, xã hội cần những địa chỉ tin cậy để xác định đâu là sự thật, đâu là cảm xúc đám đông hay sự sắp đặt có chủ ý. “Báo chí phải là nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng Bộ Công an, Người phát ngôn Bộ Công an, cho rằng việc xác lập vai trò của báo chí trong thời đại số có ý nghĩa đặc biệt trong cuộc chiến chống tin giả, thông tin xấu độc và thao túng thông tin. Báo chí chính thống với quy trình tác nghiệp chặt chẽ, hệ thống biên tập nhiều lớp và đạo đức nghề nghiệp là tuyến phòng thủ quan trọng. “Trong nhiều vụ việc phức tạp, điều xã hội cần nhất là thông tin chính xác, kịp thời, có kiểm chứng và định hướng. Nếu thông tin chính thống chậm, khoảng trống đó sẽ bị tin giả chiếm lĩnh”, ông Toản nhấn mạnh.
Báo chí chuyên sâu và kiến tạo
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu báo chí trong kỷ nguyên số cần có tác phẩm giàu dữ liệu, đa dạng nội dung, phong phú cách thể hiện và có chiều sâu phân tích chính sách. Trước các vấn đề như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, cải cách hành chính, công chúng không thể có cái nhìn đầy đủ từ những mẩu tin rời rạc trên mạng xã hội. Trách nhiệm của báo chí là đúng hơn, sâu sắc hơn và mang lại nhiều giá trị hơn.
Nhà báo Nguyễn Văn Bá, Tổng Biên tập Báo VietNamNet, chia sẻ: “Nhu cầu của công chúng đã thay đổi, họ muốn biết vì sao vấn đề tồn tại, ai chịu tác động và cần thay đổi điều gì. Báo chí cần đi sâu phân tích nguyên nhân, chỉ ra bất cập và góp phần mở ra giải pháp”. VietNamNet kiên trì theo đuổi các chủ đề cải cách thể chế, phát triển kinh tế tư nhân, phân cấp, phân quyền, trở thành diễn đàn chính sách kết nối tiếng nói thực tiễn với nhà hoạch định chính sách.
Chuyển đổi số bắt đầu từ đổi mới tư duy
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh chuyển đổi số báo chí không chỉ là lập trang điện tử hay mở tài khoản mạng xã hội, mà là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung và văn hóa nghề nghiệp. “Báo chí số không phải là báo chí cũ đặt lên nền tảng mới, mà là cách tổ chức mới trong bối cảnh mới”, ông khẳng định.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Huế, cho rằng chuyển đổi số tạo cơ hội đổi mới phương thức tác nghiệp, ứng dụng AI, dữ liệu lớn để nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là phương tiện, yếu tố quyết định vẫn là con người và giá trị cốt lõi của báo chí. “Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi các cơ quan báo chí đổi mới tư duy quản trị, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giữ vững tôn chỉ, mục đích của báo chí cách mạng”, bà Sửu nói.
Một nền báo chí hiện đại không chỉ mạnh về công nghệ, mà còn phải chuyên nghiệp, nhân văn và có trách nhiệm trong từng sản phẩm thông tin. Đó là điều công chúng kỳ vọng ở báo chí trong kỷ nguyên số: làm chủ công nghệ nhưng không để công nghệ làm lu mờ giá trị của nghề báo.
