Ngày 23/6, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã lên tiếng kêu gọi các công ty Trí tuệ Nhân tạo (AI) công khai tác động môi trường ngày càng gia tăng từ hoạt động phát triển AI. Phát biểu tại Tuần lễ Hành động vì Khí hậu London ở Anh, ông Guterres vẽ nên bức tranh đáng lo ngại về tình trạng nóng lên toàn cầu khi hành tinh vừa trải qua 11 năm nóng nhất trong lịch sử. Ông nhấn mạnh tình trạng “hỗn loạn khí hậu đang gia tăng ngay trước mắt”, trong khi cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột tại Trung Đông càng cho thấy sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch là không bền vững.
Hai cuộc khủng hoảng từ cùng một nguồn gốc
Theo người đứng đầu Liên hợp quốc, thế giới hiện đối mặt với “hai cuộc khủng hoảng” tưởng chừng tách biệt nhưng đều bắt nguồn từ nhiên liệu hóa thạch. Ông kêu gọi đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, đồng thời công bố các sáng kiến mới nhằm cắt giảm phát thải khí methane và xử lý những lo ngại liên quan đến tác động môi trường của các trung tâm dữ liệu tiêu thụ nhiều năng lượng.
Ông Guterres chỉ ra rằng nhu cầu ngày càng tăng về điện năng, nước và quỹ đất của các trung tâm dữ liệu – hạ tầng vận hành các hệ thống AI và dịch vụ số – đang tạo áp lực đáng kể lên cộng đồng địa phương và môi trường. Ông nhấn mạnh: “Đã đến lúc phải minh bạch. Nếu trí tuệ nhân tạo muốn góp phần xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn, ngành này cần trung thực về những đánh đổi về môi trường”.
Sáng kiến Minh bạch Môi trường đối với AI
Nhân dịp này, Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã phát động Sáng kiến Minh bạch Môi trường đối với Trí tuệ Nhân tạo (AI Environmental Transparency Initiative), kêu gọi các công ty AI lớn đo lường và công khai tác động môi trường của mình, đồng thời cam kết sử dụng hoàn toàn năng lượng tái tạo cho các trung tâm dữ liệu vào năm 2030.
Một nghiên cứu của Liên hợp quốc công bố đầu tháng 6 cho thấy các trung tâm dữ liệu đã tiêu thụ lượng điện năng nhiều hơn tất cả các quốc gia trên thế giới, ngoại trừ 10 nước có mức tiêu thụ điện lớn nhất, trong năm 2025. Dự kiến đến năm 2030, mức tiêu thụ điện của các cơ sở này có thể vượt tất cả các quốc gia, ngoại trừ 5 nước đứng đầu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 30% lượng điện sử dụng tại các trung tâm dữ liệu hiện đến từ than đá, 27% từ năng lượng tái tạo, 26% từ khí đốt tự nhiên và 15% từ điện hạt nhân.
Hiệp ước Toàn cầu về Trung tâm Dữ liệu Đô thị
Cũng trong ngày 23/6, liên minh gồm hàng chục thành phố trên thế giới đã công bố “Hiệp ước Toàn cầu về Trung tâm Dữ liệu Đô thị” (Global Urban Data Centres Pact), nhằm bảo đảm các cơ sở này được xây dựng theo hướng giảm thiểu tối đa tác động tới môi trường.
Cảnh báo của Tổng Thư ký Guterres được đưa ra trong bối cảnh châu Âu đang trải qua đợt nắng nóng thứ 2 chỉ trong vòng 2 tháng, với nhiều khu vực tại Pháp ghi nhận nhiệt độ kỷ lục. Ông cho rằng thế giới đang đi chệch hướng một cách đáng lo ngại khỏi mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Theo Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu năm 2015, các quốc gia cam kết nỗ lực hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Tuy nhiên, các nhà khoa học hiện cảnh báo ngưỡng này có thể bị vượt quá vào khoảng năm 2030.
Cắt giảm khí methane và nhiên liệu hóa thạch
Ông Guterres cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải cắt giảm nhanh lượng khí CO2 phát thải từ dầu mỏ, khí đốt và than đá, đồng thời tăng cường các biện pháp giảm phát thải khí methane – loại khí gây khoảng 1/3 hiện tượng ấm lên toàn cầu và có khả năng giữ nhiệt mạnh gấp khoảng 80 lần CO2 trong ngắn hạn. Người đứng đầu Liên hợp quốc cho rằng các lĩnh vực nông nghiệp và xử lý chất thải cần hành động quyết liệt hơn để giảm phát thải methane, đồng thời đặc biệt kêu gọi ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch thực hiện những biện pháp đã bị trì hoãn quá lâu.
Theo ông, khoảng 70% lượng khí methane phát sinh từ hoạt động khai thác dầu khí có thể được loại bỏ bằng các công nghệ hiện có. Tuy nhiên, riêng trong năm 2025, thế giới đã loại bỏ khoảng 167 tỷ m3 khí đốt, tương đương tổng lượng khí đốt mà toàn châu Phi tiêu thụ trong một năm. Ông kêu gọi các chính phủ xây dựng một “tiêu chuẩn toàn cầu mới” đối với ngành dầu khí nhằm hướng tới mục tiêu phát thải methane ở mức gần bằng 0.
