Ngày 25/3, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Kinh thành phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Thuận tổ chức hội thảo “Ứng dụng chuyển đổi số trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm”. Sự kiện nhằm thảo luận các giải pháp công nghệ để đưa di sản văn hóa Chăm đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.
Thực trạng bảo tồn di sản văn hóa Chăm
Di sản văn hóa Chăm bao gồm nhiều loại hình như kiến trúc đền tháp, điêu khắc, nghề thủ công truyền thống, lễ hội và chữ viết. Tuy nhiên, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản này đang gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự quan tâm của cộng đồng. Theo bà Phạm Thị Hồng Vân, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh thành, “nhiều di sản Chăm đang bị xuống cấp nghiêm trọng, đặc biệt là các tháp Chăm ở Ninh Thuận và Bình Thuận”.
Trước thực trạng đó, việc ứng dụng công nghệ số được xem là giải pháp hiệu quả để số hóa các di sản, tạo ra các bảo tàng ảo, giúp công chúng dễ dàng tiếp cận mà không cần đến trực tiếp. Ông Lê Văn Bình, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Thuận, cho biết: “Chúng tôi đã triển khai số hóa 3D một số tháp Chăm tiêu biểu như tháp Po Klong Garai và tháp Po Rome, kết quả bước đầu rất khả quan”.
Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn
Tại hội thảo, các chuyên gia đã trình bày nhiều giải pháp công nghệ như quét 3D, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) và trí tuệ nhân tạo (AI) để tái hiện di sản. Công nghệ quét 3D cho phép tạo ra các mô hình số chính xác đến từng chi tiết, trong khi VR và AR giúp người xem có trải nghiệm tương tác sống động. Theo ông Nguyễn Minh Tuấn, chuyên gia công nghệ tại Viện Công nghệ thông tin, “AI có thể hỗ trợ nhận dạng và phục dựng các hiện vật bị hư hỏng, giúp bảo tồn di sản một cách toàn diện”.
Một dự án tiêu biểu là “Bảo tàng văn hóa Chăm trực tuyến” do Viện Nghiên cứu Kinh thành phối hợp với các đối tác triển khai. Dự án đã số hóa hơn 500 hiện vật và 20 di tích kiến trúc, thu hút hơn 100.000 lượt truy cập trong 6 tháng đầu năm 2024. “Con số này cho thấy nhu cầu tìm hiểu văn hóa Chăm qua nền tảng số là rất lớn”, bà Phạm Thị Hồng Vân nhấn mạnh.
Tác động đến công chúng và du lịch
Việc đưa di sản văn hóa Chăm lên không gian số không chỉ giúp bảo tồn mà còn thúc đẩy du lịch. Theo Sở Du lịch tỉnh Ninh Thuận, lượng khách đến tham quan các di tích Chăm tăng 15% trong năm 2024 so với năm trước, nhờ các tour du lịch ảo và quảng bá trên mạng xã hội. “Chuyển đổi số đã mở ra cánh cửa mới để giới thiệu văn hóa Chăm đến bạn bè quốc tế”, ông Lê Văn Bình nói.
Ngoài ra, các ứng dụng di động và website cung cấp thông tin chi tiết về di sản, kèm theo audio guide và video minh họa, giúp người dùng dễ dàng tìm hiểu. Một khảo sát cho thấy 80% người dùng dưới 35 tuổi cho rằng các nền tảng số giúp họ quan tâm hơn đến di sản văn hóa.
Thách thức và hướng đi tương lai
Mặc dù đạt được nhiều kết quả, việc ứng dụng chuyển đổi số vẫn gặp khó khăn về kinh phí và nhân lực. Theo các chuyên gia, cần có sự đầu tư đồng bộ từ nhà nước và sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ. “Chúng tôi mong muốn thành lập một trung tâm dữ liệu số về di sản Chăm để quản lý tập trung và chia sẻ rộng rãi”, bà Phạm Thị Hồng Vân đề xuất.
Hội thảo cũng đề ra kế hoạch mở rộng số hóa đến các tỉnh có di sản Chăm như Bình Thuận, Phú Yên, và Đắk Lắk. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm từ các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc trong lĩnh vực bảo tồn số.
