Trong bài viết "Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số vì vậy phải kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh chính trị và năng lực công nghệ, giữa lý tưởng cách mạng và tư duy đổi mới, giữa tính chiến đấu và tính nhân văn, giữa trách nhiệm quốc gia và khả năng hội nhập. Làm chủ không gian số không thể chỉ bằng khẩu hiệu mà phải bắt đầu từ từng tòa soạn, từng quy trình kiểm chứng, từng kho dữ liệu, từng sản phẩm báo chí, từng lớp đào tạo và từng ứng xử của nhà báo trước công chúng".
Bài viết mang tầm nhìn mới cho báo chí cách mạng
Là ĐBQH có nhiều năm gắn bó và đồng hành cùng báo chí, ĐBQH Bùi Hoài Sơn (đoàn Tp.Hà Nội) cho rằng bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa rất đặc biệt, không chỉ đối với những người làm báo, mà còn đối với toàn xã hội. Theo đại biểu, bài viết không dừng lại ở việc nhìn lại truyền thống vẻ vang hơn một thế kỷ của báo chí cách mạng Việt Nam, mà quan trọng hơn, đặt ra một tầm nhìn mới, một yêu cầu mới và một trách nhiệm mới cho báo chí trong kỷ nguyên số.
Thông điệp cốt lõi đầu tiên, theo đại biểu đó là báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào một thời kỳ phát triển rất mới. Cái mới ở đây không chỉ là công nghệ, thiết bị hay nền tảng truyền thông. Cái mới sâu xa hơn là toàn bộ môi trường thông tin đã thay đổi. Không gian số đã trở thành một phần của đời sống hằng ngày. Mỗi người dân đều có thể tiếp nhận, chia sẻ, bình luận và sản xuất thông tin. Mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, các nền tảng xuyên biên giới đang làm thay đổi căn bản cách thông tin được tạo ra, phân phối và kiểm chứng.
Báo chí phải là địa chỉ tin cậy giữa "biển" thông tin
Trong bối cảnh ấy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh một yêu cầu rất đúng và rất trúng: báo chí cách mạng phải giữ vững vai trò là địa chỉ tin cậy của nhân dân. Khi thông tin càng nhiều, xã hội càng cần sự thật. Khi tốc độ lan truyền càng nhanh, báo chí càng phải cẩn trọng hơn trong kiểm chứng. Khi tin giả, tin xấu độc, thông tin bị bóp méo, cắt ghép, thao túng cảm xúc xuất hiện ngày càng tinh vi, báo chí chính thống càng phải là điểm tựa để người dân phân biệt đúng - sai, thật - giả, lợi ích chung - lợi ích cục bộ.
Ông Sơn đặc biệt tâm đắc với tinh thần bài viết ở chỗ: Chuyển đổi số báo chí không phải là đưa cách làm cũ lên nền tảng mới. Không phải cứ có báo điện tử, fanpage, kênh video hay sử dụng một vài công cụ công nghệ là đã chuyển đổi số. Chuyển đổi số báo chí phải là đổi mới toàn diện từ tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình tác nghiệp, kiểm chứng nguồn tin, quản trị dữ liệu, bảo vệ bản quyền, phát triển kinh tế báo chí đến cách tương tác với công chúng.
Chủ quyền thông tin quốc gia trong thời đại số
Một nội dung rất quan trọng nữa là bài viết đặt báo chí trong mối quan hệ với chủ quyền thông tin quốc gia. Trong thời đại số, chủ quyền quốc gia không chỉ hiện diện ở biên giới lãnh thổ, vùng trời, vùng biển, mà còn ở không gian dữ liệu, không gian truyền thông, không gian nhận thức xã hội. Nếu báo chí chính thống không mạnh, không hiện đại, không đủ sức cạnh tranh lành mạnh trong môi trường số, thì khoảng trống thông tin sẽ bị lấp đầy bởi tin đồn, thông tin sai lệch, nội dung giật gân.
ĐBQH Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh: "Vì vậy, tôi nhìn nhận bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm như một lời nhắc nhở sâu sắc và cũng là một lời hiệu triệu đổi mới. Báo chí cách mạng Việt Nam phải tiếp tục giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tính nhân văn và tinh thần phụng sự nhân dân; đồng thời phải mạnh dạn làm chủ công nghệ, làm chủ dữ liệu, làm chủ không gian số để xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân".
Báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại
Muốn xây dựng một nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại trong thời đại số, đại biểu Sơn cho rằng trước hết phải bắt đầu từ việc giữ vững giá trị cốt lõi của nghề báo: sự thật, trách nhiệm và phụng sự. Theo đó, báo chí cần chuyên nghiệp trong kiểm chứng, báo chí không thể chạy theo mạng xã hội bằng sự vội vã. Không thể đăng trước, kiểm chứng sau. Không thể lấy cảm xúc đám đông làm thước đo duy nhất cho giá trị thông tin. Một cơ quan báo chí chuyên nghiệp phải có quy trình biên tập chặt chẽ, có chuẩn mực đạo đức rõ ràng, có năng lực xử lý khủng hoảng thông tin, có khả năng phân tích dữ liệu, xác minh nguồn tin và chịu trách nhiệm đến cùng về sản phẩm của mình.
Nhân văn là không quên con người trong mọi câu chuyện báo chí. Một nền báo chí nhân văn là nền báo chí biết bảo vệ người yếu thế, biết cổ vũ người tử tế, biết nâng đỡ những giá trị tốt đẹp, biết phê phán bằng chứng cứ và xây dựng bằng trách nhiệm.
Hiện đại là biết sử dụng công nghệ để phục vụ công chúng tốt hơn. Báo chí hiện đại không chỉ là hình thức đẹp hơn, tốc độ nhanh hơn, nền tảng đa dạng hơn. Ông cũng lưu ý biết dùng trí tuệ nhân tạo như một công cụ hỗ trợ chứ không để công nghệ thay thế lương tri và bản lĩnh của người làm báo.
Mô hình tòa soạn số và đào tạo nhà báo
Ông Sơn cũng cho rằng, cơ quan báo chí cần chuyển mạnh sang mô hình tòa soạn số hiện đại. Tòa soạn ấy phải là trung tâm dữ liệu, trung tâm kiểm chứng, trung tâm tri thức và trung tâm sáng tạo nội dung. Ở đó, nhà báo không chỉ viết tin, mà còn phải biết phân tích chính sách, đọc dữ liệu, hiểu công chúng, đối thoại với chuyên gia, phát hiện vấn đề từ cơ sở và giải thích những vấn đề phức tạp bằng ngôn ngữ dễ hiểu, có trách nhiệm.
Bên cạnh đó, cần đặc biệt quan tâm đến đào tạo đội ngũ nhà báo; cần có cơ chế phù hợp để báo chí chính thống đủ nguồn lực phát triển.
Báo chí chính thống cần định vị giá trị riêng
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Quang Huân - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, ĐBQH khóa XV nhìn nhận, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với phần mở đầu đã phân tích rất rõ về thực trạng của báo chí Việt Nam hiện nay.
Theo số liệu thống kê, đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet, tương đương 84,2% dân số, và khoảng 79 triệu định danh người dùng mạng xã hội. Theo thống kê gần nhất, tổng số tài khoản người Việt sử dụng mạng xã hội trong nước khoảng 110 triệu, trong khi tài khoản trên các mạng xã hội nước ngoài khoảng 203 triệu.
Điều này cho thấy, lượng người truy cập với các nền tảng số ở trong nước và nước ngoài rất nhiều, một người có thể tham gia nhiều nền tảng số khác nhau, lượng thông tin bùng nổ rất lớn.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ: "Báo chí phải biết lắng nghe nhưng không chạy theo mọi cảm xúc tức thời". Ông Huân cho rằng, người làm báo ngoài nêu trúng và đúng vấn đề thì cần phải được thể hiện bằng những cách làm sinh động, hấp dẫn, tránh khô cứng, máy móc thì mới có sức hút.
Theo ông Huân, đến một thời điểm nhất định, khi đã trải nghiệm nhiều nền tảng thông tin trong và ngoài nước, công chúng sẽ tự định vị được đâu là những cơ quan báo chí, nền tảng thông tin thực sự đáng tin cậy. Khi cần tìm kiếm thông tin chính xác, cần những bài viết phân tích chuyên sâu hay những nội dung mang tính định hướng, họ sẽ chủ động tìm đến và truy cập vào những địa chỉ báo chí.
Hạ tầng số và AI là chìa khóa
Theo ông Nguyễn Quang Huân, tạo nên một nền tảng số là một thách thức lớn của ngành báo chí hiện nay. Nếu muốn tương tác trên nền tảng số thì phải có hạ tầng số. "Số hóa nội dung mới chỉ là bước đầu, điều cốt lõi là phải có hạ tầng số và dữ liệu lớn (Big Data) đủ mạnh. Nếu thiếu nền tảng dữ liệu, các cơ quan báo chí sẽ khó tích hợp, kết nối và phát triển bền vững trên môi trường số", ông Huân nhìn nhận.
Bên cạnh việc ứng dụng AI, ông Huân cho rằng để tạo nên bản sắc riêng, mỗi cơ quan báo chí không chỉ cần dữ liệu lớn (Big Data) mà còn phải xây dựng các công cụ hỗ trợ chuyên biệt dành riêng cho tòa soạn và người làm báo. Theo ông, trí tuệ nhân tạo cần được phát triển và vận hành phù hợp với đặc thù của từng cơ quan báo chí, tích hợp xuyên suốt từ khâu thu thập dữ liệu phỏng vấn, biên tập đến xuất bản nội dung. Những công cụ này sẽ giúp giảm tải đáng kể sức lao động của phóng viên, biên tập viên, đồng thời nâng cao khả năng tương tác và đáp ứng nhanh, liên tục với nhu cầu thông tin của công chúng.
Các ĐBQH tin tưởng rằng, nếu giữ được ngọn lửa sự thật, giữ được lòng trong sáng với nhân dân, giữ được bản lĩnh trước mọi áp lực và có đủ dũng khí đổi mới, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục xứng đáng là lực lượng quan trọng trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, là diễn đàn tin cậy của nhân dân, là nhịp cầu nối ý Đảng với lòng dân, là nguồn năng lượng tinh thần đưa đất nước vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
