Phát hiện đột phá về nguồn gốc ngôn ngữ từ tiếng cười của vượn người
Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Communications Biology đã tìm ra bằng chứng cho thấy nhịp điệu tiếng cười của con người có nguồn gốc từ tổ tiên chung với các loài vượn người lớn sống cách đây khoảng 15 triệu năm. Phát hiện này giúp giải mã một trong những câu hỏi hóc búa nhất của nhân chủng học: làm thế nào con người phát triển khả năng nói và hệ thống ngôn ngữ phức tạp.
Theo nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Warwick, tiếng cười của cả con người và vượn người đều sở hữu tính đẳng thời (isochrony) – một nhịp điệu đều đặn với các khoảng thời gian phát âm tương đương nhau. Đặc điểm chung này cho thấy cơ chế kiểm soát giọng nói đã được thừa hưởng từ cùng một tổ tiên chung.
Phân tích 140 chuỗi tiếng cười của 17 cá thể
Các nhà khoa học đã phân tích 140 chuỗi tiếng cười của 17 cá thể, bao gồm đười ươi, khỉ đột, tinh tinh lùn bonobo, tinh tinh và trẻ em loài người từ 6 tháng đến 7 tuổi. Kết quả cho thấy bất kể là người hay vượn, tiếng cười đều có nhịp điệu đều đặn, hoạt động như một chiếc máy đếm nhịp sinh học.
Tuy nhiên, qua hàng triệu năm tiến hóa, tiếng cười của con người đã trở nên nhanh hơn, đa dạng hơn và linh hoạt hơn tùy thuộc vào môi trường giao tiếp. Xu hướng tăng tốc nhịp độ cũng thể hiện rõ trên cây tiến hóa: các loài họ hàng gần như tinh tinh và bonobo có tốc độ cười nhanh hơn khỉ đột và đười ươi.
Khả năng kiểm soát tiếng cười độc nhất vô nhị của con người
Tiến sĩ Chiara De Gregorio, thành viên nhóm nghiên cứu, nhấn mạnh rằng con người có khả năng thay đổi tiếng cười theo ngữ cảnh một cách tinh tế. Một đứa trẻ có thể tự động thay đổi tiếng cười khi bị cù so với khi chơi đùa, trong khi người trưởng thành có thể cười lịch thiệp trong buổi lễ trang trọng và cười sảng khoái cùng bạn bè.
Chính khả năng kiểm soát tốc độ, hơi thở và đường phát âm chính xác này là tiền đề cho sự phát triển của ngôn ngữ nói. Mặc dù tiếng cười không biến đổi trực tiếp thành từ vựng, nhưng nó là bộ máy sinh học sơ khai vận hành các âm thanh đầu tiên của nhân loại.
Bác bỏ quan điểm truyền thống về sự xuất hiện đột ngột của ngôn ngữ
Nghiên cứu này bác bỏ quan điểm cho rằng khả năng nói của con người xuất hiện đột ngột. Phó giáo sư Adriano Lameira khẳng định con người hiện đại chỉ là sự kéo dài trên chuỗi liên tục của năng lực kiểm soát giọng nói, vốn đã được tổ tiên mài giũa suốt 15 triệu năm.
Dù cỡ mẫu nghiên cứu còn hạn chế do khó khăn trong việc thu thập âm thanh tự phát của loài vượn người, kết quả này mở ra hướng đi mới cho ngành khảo cổ và nhân chủng học. Hóa thạch xương sọ hay xương móng của các loài đã tuyệt chủng không thể cất tiếng, nhưng những người họ hàng vượn người đang sống đã giúp chúng ta nghe lại quá khứ. Mỗi khi cất tiếng cười, một nhịp điệu cổ xưa từ hàng triệu năm trước khi ngôn từ ra đời lại đang được tái hiện.
