Trong bối cảnh chiến trường Ukraine thay đổi cục diện chiến tranh hiện đại, NATO đang thực hiện một cuộc chuyển đổi tư duy quân sự sâu rộng. Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương không còn chỉ chuẩn bị cho các cuộc chiến tranh truyền thống mà chuyển sang đối phó với chiến tranh đa miền, kết hợp tác chiến trên bộ, trên không, trên biển, không gian mạng và vũ trụ. Sự thay đổi này được thúc đẩy bởi những bài học từ xung đột Nga-Ukraine và yêu cầu phải thích ứng với môi trường tác chiến ngày càng phức tạp.
UAV trở thành năng lực tác chiến chủ lực
Máy bay không người lái (UAV) đã khẳng định vai trò then chốt trên chiến trường hiện đại. Sau kinh nghiệm từ Ukraine, NATO và Liên minh châu Âu (EU) đang đầu tư hàng tỷ euro vào các dự án phát triển UAV cũng như các hệ thống chống UAV. Theo các quan chức NATO, UAV không chỉ là công cụ trinh sát mà còn trở thành phương tiện tấn công chủ lực, buộc các lực lượng phải thay đổi chiến thuật và trang bị. Các khoản đầu tư lớn đang được đổ vào nghiên cứu công nghệ UAV thế hệ mới, bao gồm cả khả năng tác chiến điện tử và tích hợp trí tuệ nhân tạo.
Phòng thủ tích hợp và mạng lưới cảnh báo sớm
Phòng thủ tích hợp đang trở thành ưu tiên hàng đầu của NATO. Tổ chức này đang xây dựng mạng lưới cảnh báo sớm, phòng thủ tên lửa và hệ thống chia sẻ dữ liệu thời gian thực giữa các đồng minh. Mục tiêu là tạo ra một lá chắn phòng thủ nhiều lớp, có khả năng phát hiện và vô hiệu hóa các mối đe dọa từ nhiều hướng, bao gồm cả tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình. Hệ thống chia sẻ dữ liệu thời gian thực cho phép các nước thành viên phối hợp tác chiến hiệu quả hơn, rút ngắn thời gian phản ứng trước các cuộc tấn công bất ngờ.
Hạ tầng chiến lược trở thành chiến trường mới
NATO đang mở rộng khái niệm chiến trường sang các hạ tầng chiến lược. Cáp ngầm dưới biển, đường ống năng lượng, vệ tinh và chuỗi cung ứng đều được coi là những mục tiêu cần bảo vệ. Các cuộc tấn công vào cáp quang biển hoặc cơ sở hạ tầng năng lượng có thể gây gián đoạn nghiêm trọng đến nền kinh tế và an ninh của các nước thành viên. Do đó, NATO đang tăng cường bảo vệ các tài sản này thông qua các biện pháp giám sát, tuần tra và hợp tác với khu vực tư nhân.
Năng lực sản xuất quốc phòng quyết định sức mạnh lâu dài
Một trong những bài học lớn từ xung đột Ukraine là tầm quan trọng của năng lực sản xuất quốc phòng. NATO thúc đẩy mở rộng công nghiệp quốc phòng, ký các hợp đồng trị giá hàng chục tỷ USD để giải quyết bài toán "tiền nhiều nhưng sản xuất ít". Các nước thành viên đang đầu tư vào dây chuyền sản xuất đạn dược, vũ khí và thiết bị quân sự, nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định trong thời chiến. Theo các chuyên gia, năng lực sản xuất quốc phòng không chỉ là yếu tố quyết định sức mạnh lâu dài mà còn là công cụ răn đe chiến lược.
Châu Âu phải tự chủ hơn trước sức ép từ Mỹ
Trước sức ép từ Washington, NATO đang chuyển dần sang mô hình mà các thành viên châu Âu phải tự đầu tư, tự sản xuất và tự đảm nhận phần lớn năng lực phòng thủ của lục địa. Mỹ yêu cầu các đồng minh gánh nhiều trách nhiệm hơn, đặc biệt trong bối cảnh ngân sách quốc phòng của Mỹ đang bị căng thẳng. Điều này buộc châu Âu phải tự chủ hơn về quốc phòng, từ việc tăng chi tiêu quân sự lên 2% GDP đến phát triển các năng lực công nghệ và sản xuất vũ khí nội khối. Theo Bùi Đức, chuyên gia phân tích quốc phòng, sự thay đổi này sẽ định hình lại cấu trúc an ninh châu Âu trong những thập kỷ tới.
Chiến tranh tương lai: Cuộc cạnh tranh về công nghệ, dữ liệu và khả năng thích ứng
Chiến tranh tương lai không còn chỉ là cuộc đua về số lượng xe tăng, chiến đấu cơ hay tàu chiến. Thay vào đó, đó sẽ là cuộc cạnh tranh về công nghệ, dữ liệu và khả năng thích ứng. NATO đang đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và các hệ thống tự động hóa để nâng cao khả năng ra quyết định và tốc độ phản ứng. Các cuộc tập trận liên tục được tiến hành để kiểm tra khả năng phối hợp giữa các lực lượng trong môi trường tác chiến đa miền. Với những thay đổi này, NATO đang chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh hoàn toàn khác so với quá khứ, nơi mà sự linh hoạt và đổi mới công nghệ sẽ là chìa khóa chiến thắng.
