Windrose, một startup xe tải điện do doanh nhân Trung Quốc sáng lập và từng được truyền thông quốc tế ca ngợi, đang phải đối mặt với những cáo buộc nghiêm trọng từ các cựu nhân viên tại Mỹ. Theo đó, công ty bị tố nợ lương hàng trăm nghìn USD, biến giấc mơ chinh phục thị trường Mỹ thành cơn ác mộng.
Tham vọng lớn nhưng vấp phải thực tế khắc nghiệt
Wen Han, 36 tuổi, người gốc Trung Quốc, tốt nghiệp Stanford và từng làm việc tại Bridgewater Associates cùng GSR Ventures, thành lập Windrose vào năm 2022. Mục tiêu của ông là thách thức sự thống trị của xe tải diesel và cạnh tranh trực tiếp với Tesla Semi. Công ty ban đầu đăng ký tại Quần đảo Cayman, sau đó chuyển về Bỉ, nhưng hoạt động sản xuất chính đặt tại Trung Quốc để tận dụng chuỗi cung ứng pin tiên tiến.
Windrose từng công bố kế hoạch xây dựng nhà máy tại Mỹ và nhiều địa điểm khác. Han cho biết công ty đã huy động được 100 triệu USD trước năm 2026 từ các nhà đầu tư Trung Quốc như FountainVest Partners và Hefei Industry Investment Group, cùng với Goodman Group (Australia) và Hite Hedge Asset Management (Mỹ). Ngoài ra, Windrose cũng vay được 200 triệu USD từ các ngân hàng Trung Quốc và HSBC. Đến tháng 2, công ty tuyên bố huy động thêm 100 triệu USD vốn cổ phần từ China Mobile và PRD (Pháp).
Sự quyết tâm chinh phục thị trường Mỹ của Windrose đã thu hút sự chú ý lớn từ truyền thông. Các bài báo về công ty xuất hiện trên The New York Times, Forbes, Nikkei Asia, và tạp chí Time thậm chí đưa Windrose vào danh sách 10 công ty vận tải có ảnh hưởng nhất năm 2026. Xe tải của họ cũng được giới thiệu với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thị sát tỉnh An Huy vào tháng 10/2024.
Tuy nhiên, kế hoạch xây dựng nhà máy tại Mỹ đã không thành hiện thực. Han từng nói với Nikkei Asia rằng công ty dự kiến hoàn tất cải tạo một nhà máy lắp ráp cũ tại California vào tháng 7/2025, và xây nhà máy thứ hai trị giá 100 triệu USD tại Georgia hoặc Arizona, sẵn sàng sản xuất vào tháng 6/2026. Nhưng đến nay, chưa có cơ sở nào được phát triển.
Nhân viên tố nợ lương, sa thải bất công
Hồ sơ pháp lý và phỏng vấn với 6 cựu nhân viên cùng một số đối tác kinh doanh đặt ra câu hỏi về khả năng thực hiện các mục tiêu tại Mỹ của Windrose. Wen Han thừa nhận: "Nhiều sai lầm đã xảy ra, đặc biệt ở khâu tuyển dụng và sa thải".
Han đã tuyển hơn một chục kỹ sư, kỹ thuật viên và quản lý người Mỹ, phần lớn từ công ty xe tải điện Nikola đã phá sản, để phát triển hoạt động tại Mỹ. Đến tháng 2, tất cả trừ một người đã rời đi hoặc bị sa thải qua tin nhắn hoặc email. Jason Gies, cựu giám đốc hoạt động Bắc Mỹ, đã kiện công ty đòi 412.500 USD tiền trợ cấp thôi việc chưa được trả sau khi bị chấm dứt hợp đồng qua tin nhắn. Tòa án liên bang Michigan đã tuyên Gies thắng kiện vào tháng 1 do Windrose không phản hồi. Han cho rằng việc sa thải qua tin nhắn là sai lầm và cá nhân ông không nhận được thông báo về vụ kiện.
Tháng 3, Bộ Lao động Michigan ra lệnh Windrose trả cho cựu giám đốc Kyle Maki hơn 9.700 USD tiền lương truy lĩnh. Han nói đã trả khoản này. Harold Keller, cựu quản lý cấp cao, cho biết công ty nợ ông 63.000 USD tiền lương và 4.000 USD phí bảo hiểm y tế. Ông cho biết Windrose thường xuyên trả lương chậm và cấp thẻ tín dụng công ty không hoạt động, buộc ông tự chi trả chi phí công việc. Travis Waite, một cựu nhân viên khác, nói công ty nợ ông khoảng 29.500 USD. Ông bị sa thải qua email với lý do công ty "phát triển mô hình kinh doanh tại Mỹ".
Han thừa nhận công ty thường trả lương chậm vì "đôi khi không xoay xở được" và đã gửi tổng cộng 30.000 USD tiền thưởng giữ chân cho ba nhân viên. Ông nói: "Không có nghi ngờ về việc tôi đã tuyển dụng và sa thải rất kém. Tôi thừa nhận điều đó". Đồng thời, ông cáo buộc các cựu nhân viên lợi dụng một startup Trung Quốc và cảm thấy có "hàm ý" phân biệt chủng tộc. Tuy nhiên, các cựu nhân viên bác bỏ cáo buộc này, khẳng định họ làm việc chuyên nghiệp và chỉ tập trung vào các vấn đề kinh doanh, tiền lương chưa thanh toán và cách đối xử.
Kế hoạch sản xuất trì trệ, tương lai mờ mịt
Kế hoạch xây nhà máy tại California và cơ sở thứ hai bị trì hoãn do tranh chấp lao động. Han cho biết Windrose đang chọn địa điểm mới tại California. Các cựu nhân viên cho rằng địa điểm ban đầu chỉ là một nhà kho quá nhỏ, và tranh chấp với chủ nhà về tiền thuê chưa thanh toán đã buộc công ty rời đi vào tháng 6/2025. Han đổ lỗi cho một nhà tư vấn, nói rằng hành vi của người này khiến chủ nhà lo ngại và công ty mất 200.000 USD tiền thuê trả trước.
Hiện tại, xe tải điện của Windrose được lắp ráp hoàn chỉnh tại Tô Châu, Trung Quốc, sử dụng linh kiện từ CALB, Zhenghe Motor và Hande Axle. Năm 2025, Han tuyên bố có 200 đơn hàng cam kết toàn cầu và đã giao 20 xe. Tuy nhiên, các cựu nhân viên nói chỉ có 6 xe được vận chuyển sang Mỹ trong năm 2025, trong đó 4 chiếc chưa được chứng nhận lưu thông. Khách hàng không được lái thử, chỉ có nhân viên Windrose lái xe để trình diễn, ảnh hưởng đến doanh số.
Các cựu nhân viên cấp cao cho biết họ nhiều lần yêu cầu Han cung cấp tài liệu tài chính để xây dựng chiến lược nhưng bị từ chối. Han nói ông đã chia sẻ một số báo cáo với một số nhân viên, nhưng không có nghĩa vụ phải cho mọi người xem mọi con số.
Windrose chọn Antwerp, Bỉ làm trụ sở toàn cầu vào năm 2024, tài trợ cho đội bóng rổ địa phương (nay là Windrose Giants) và lên kế hoạch xây cơ sở lắp ráp tại cảng Antwerp-Bruges. Thông qua đối tác với Aertssen (Bỉ), công ty dự kiến thực hiện lắp ráp cuối cùng tại các nhà máy ở Tacoma (Washington) và Rincon (Georgia). Han không biết công suất của các cơ sở này. Tháng 4, Windrose thông báo giao xe tải điện đầu tiên cho khách hàng Mỹ gồm Allogic và Greenspace, nhưng các khách hàng này cho biết họ chưa cam kết mua thêm và đang tìm cách huy động vốn.
Han đặt mục tiêu vận chuyển 20 xe tải sản xuất tại Trung Quốc sang Mỹ trong quý III năm nay, bất chấp thuế quan cao ít nhất 50%. "Năm ngoái giống như một cuộc đại tái lập. Mọi thứ đang diễn ra trong năm nay", ông nói.
