Khỉ Punch gây sốt mạng xã hội, nhưng đồng loại ở Nhật Bản đối mặt số phận bi thảm
Trong khi khỉ con tên Punch, với hình ảnh đáng yêu ôm chặt thú bông đười ươi, đang trở thành hiện tượng được yêu mến tại Nhật Bản và lan truyền khắp thế giới, thì hàng nghìn con khỉ đồng loại của nó lại rơi vào cảnh bị săn bắt và tiêu hủy. Sự tương phản này làm nổi bật một vấn đề nhức nhối về xung đột giữa con người và động vật hoang dã.
Hiện tượng Punch và loài khỉ tuyết Nhật Bản
Khỉ Punch, thuộc loài khỉ tuyết (Japanese macaque), bị mẹ bỏ rơi và thường xuất hiện cùng một con đười ươi nhồi bông tại vườn thú thành phố Ichikawa, tỉnh Chiba. Những hình ảnh dễ thương của nó nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, tạo nên làn sóng chế ảnh và thu hút sự chú ý của đông đảo người dùng Internet, thậm chí cả ngôi sao K-pop Lisa cũng đã đến thăm.
Loài khỉ tuyết là linh trưởng bản địa của Nhật Bản, nổi tiếng với khả năng thích nghi khí hậu lạnh giá. Chúng có lớp lông dày màu nâu xám, khuôn mặt đỏ đặc trưng và sinh sống chủ yếu ở các vùng núi phía bắc đảo Honshu. Trong mùa đông, nhiều đàn khỉ còn ngâm mình trong suối nước nóng tự nhiên để giữ ấm, hình ảnh này đã trở thành biểu tượng du lịch đặc trưng.
Thực trạng đáng báo động của khỉ tuyết ngoài tự nhiên
Tuy nhiên, sự trìu mến mà Punch nhận được hoàn toàn trái ngược với số phận của chính họ hàng ngoài tự nhiên. Tại Nhật Bản, khỉ đuôi dài thường bị coi là loài gây hại vì chúng xâm nhập vào khu vực trồng trọt, phá hoại mùa màng và gây thiệt hại lớn cho nông dân.
Theo ước tính của Bộ Nông nghiệp Nhật Bản, loài khỉ này đã gây thiệt hại khoảng 770 triệu yên trong năm 2024, tương đương 4,86 triệu USD. Con số này đủ lớn để chính quyền cho phép bắt giữ và tiêu hủy hàng nghìn cá thể khỉ mỗi năm nhằm hạn chế thiệt hại kinh tế cho ngành nông nghiệp.
Tranh cãi giữa bảo tồn và sinh kế nông dân
Việc đối xử với loài khỉ tuyết trở thành chủ đề gây tranh cãi sâu sắc. Một bên là nông dân phải bảo vệ sinh kế trước tình trạng mùa màng bị tàn phá, bên kia là các nhà khoa học và những người bảo tồn động vật kêu gọi những giải pháp nhân đạo hơn.
Takayo Soma, nhà nghiên cứu linh trưởng tại Đại học Kyoto, cho rằng việc triển khai các biện pháp giảm thiểu thiệt hại là cần thiết, nhưng tiêu hủy khỉ với số lượng lớn mà không có cơ sở khoa học rõ ràng là điều đáng lo ngại. Shigeyuki Izumiyama, giáo sư tại Đại học Shinshu, chia sẻ quan điểm này, ông nhấn mạnh rằng việc tiêu diệt cả một đàn khỉ thường chỉ tạo ra khoảng trống sinh thái, khiến một đàn khác nhanh chóng di chuyển đến thay thế, do đó không giải quyết được tận gốc vấn đề.
Giải pháp thay thế và góc nhìn từ nông dân
Thay vì các biện pháp tiêu hủy, nhiều chuyên gia đề xuất các giải pháp không gây chết chóc như:
- Lắp đặt hàng rào điện quanh khu canh tác.
- Huấn luyện "chó săn khỉ" để xua đuổi động vật hoang dã.
- Phát triển các chiến lược quản lý dựa trên nghiên cứu khoa học.
Takumi Matsuda, nông dân trồng táo tại tỉnh Nagano, bày tỏ sự yêu thích với loài khỉ tuyết và cho rằng con người cần nhìn nhận lại vai trò của mình trong việc tạo ra xung đột với động vật hoang dã, đặc biệt khi môi trường sống tự nhiên ngày càng bị thu hẹp. Ông chia sẻ: "Không phải nông dân ghét khỉ. Họ chỉ lo lắng về tác động của chúng đối với sinh kế của mình".
Bài học từ những câu chuyện tương tự
Tình trạng này không chỉ xảy ra ở Nhật Bản. Tại Việt Nam, đàn khỉ trên bán đảo Sơn Trà cũng đối mặt với nguy cơ tai nạn giao thông và bệnh tật do du khách cho ăn và trêu đùa. Những hành động tưởng như vô hại này đang từng ngày đẩy chúng vào tình thế nguy hiểm.
Ở Trung Quốc, con khỉ mặt vuông nổi tiếng Da Zhuang đã qua đời sau khi trở thành hiện tượng mạng, làm dấy lên nghi vấn về trách nhiệm của các cơ sở nuôi nhốt. Những sự kiện này nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo vệ động vật hoang dã một cách có trách nhiệm, cân bằng giữa nhu cầu con người và sự tồn tại của các loài.
Câu chuyện của khỉ Punch và đồng loại không chỉ là một hiện tượng mạng xã hội, mà còn là lời cảnh tỉnh về mối quan hệ phức tạp giữa con người và thiên nhiên. Trong khi chúng ta say mê với những hình ảnh đáng yêu, cần nhớ rằng bảo tồn động vật hoang dã đòi hỏi những hành động thiết thực và sự đồng thuận từ cộng đồng.
