Mùa cá mòi Hưng Yên: Nhộn nhịp trên sông Hồng và những câu chuyện đời thường
Khi sắc đỏ rực rỡ của hoa gạo bừng lên ven bờ, khúc sông Hồng chảy qua phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên lại bước vào mùa rộn ràng nhất trong năm – mùa cá mòi. Từ sáng sớm tinh mơ cho đến chiều muộn, thậm chí khi màn đêm buông xuống, mặt sông mất đi vẻ tĩnh lặng vốn có, thay vào đó là không khí sống động với tiếng máy nổ ì ầm, tiếng gõ mạn thuyền lanh canh và âm thanh rì rào của những mẻ lưới được thả liên tục.
Nghề truyền thống và những vất vả của ngư dân
Mùa cá mòi thường khởi đầu từ những ngày cuối tháng Giêng, trùng với thời điểm hoa gạo nở rộ, và kéo dài khoảng hai tháng, kết thúc vào tháng 3 âm lịch. Cảnh tượng đánh bắt này đã đi vào văn chương, như trong truyện ngắn “Chảy đi sông ơi” của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, khắc họa một khúc sông buổi sớm với làn sương mờ ảo, tiếng gõ đuổi cá và sóng vỗ bên mạn thuyền.
Trên chiếc thuyền nan cũ kỹ, được che chắn bằng mái tre, ông Trần Văn Chính ở xã Nam Sang, tỉnh Ninh Bình, chia sẻ rằng ông đã gắn bó với nghề đánh cá mòi cả đời. Dù đã 73 tuổi, ông vẫn miệt mài làm việc từ sáng đến tối, mỗi ngày thu nhập dao động từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng, tùy vào sự may rủi của nghề chài lưới.
Sản lượng giảm và nguyên nhân từ biến đổi khí hậu
Tuy nhiên, ông Chính cho biết năm nay lượng cá mòi đã giảm đáng kể so với năm trước. Nếu như năm 2025, mỗi ngày ông có thể đánh bắt khoảng 30 kg, thì hiện tại chỉ còn 15-20 kg. Với kinh nghiệm lâu năm, ông nhận định biến đổi thời tiết và khí hậu là một trong những yếu tố chính dẫn đến sự suy giảm nguồn cá này.
Khúc sông Hồng qua Phố Hiến được xem là điểm nóng với lượng cá mòi dồi dào, thu hút ngư dân từ Hưng Yên và Ninh Bình đổ về đánh bắt cả ngày lẫn đêm. Cảnh mua bán trên bờ kè trở nên tấp nập, với người vận chuyển đá lạnh và nhiên liệu lên thuyền cho những chuyến đi mới.
Rủi ro và chi phí trong nghề đánh bắt
Vợ chồng ngư dân Trần Văn Đào, cũng từ xã Nam Sang, vừa cập bến phà Vũ Điện giữa trưa nắng, nhanh tay vớt cá tươi để bán cho thương lái. Ông Đào chia sẻ về sự vất vả và tính bấp bênh của nghề: “Có khi người đi trước thả lưới chỉ được vài cân, nhưng người sau lại vớ được cả đàn cá tới chục cân. Nói chung vẫn là may hơn khôn.”
Nghề đánh cá mòi tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, như nguy cơ lưới bị tàu lớn làm đứt, gây thiệt hại hàng triệu đồng, hay nguy cơ lật thuyền khi gặp gió to, sóng lớn. Chi phí đầu tư cho phương thức truyền thống khoảng 40-50 triệu đồng, trong khi các tàu sử dụng lưới điện có thể lên tới 400-500 triệu đồng, dù hình thức này đã bị cấm do tính tận diệt.
Cá mòi: Từ món ăn dân dã đến đặc sản được ưa chuộng
Do sản lượng giảm, giá cá mòi năm nay tăng lên, dao động từ 30.000 đến 50.000 đồng/kg tại bến. Cá được phân loại kỹ lưỡng: loại to cung cấp cho nhà hàng hoặc vận chuyển đi xa, loại nhỏ hơn được bán trực tiếp hoặc chế biến thành chả cá.
Chị Trần Thị Trang, một người thu mua và chế biến cá mòi lâu năm ở phường Phố Hiến, cho biết cá mòi nay không chỉ được rán giòn mà còn được kho thành món ăn dân dã, được nhiều người ưa thích. Cá còn được ướp nghệ, đóng gói hút chân không để tiện vận chuyển và làm quà biếu, giúp tăng thu nhập đáng kể mỗi mùa.
Từ một món ăn quen thuộc của cư dân ven sông, cá mòi đã trở thành đặc sản mang đậm dấu ấn của vùng đất Phố Hiến. Với thịt thơm ngon, béo ngậy và giàu canxi, cá mòi tự nhiên được đánh giá là sạch và bổ dưỡng, thu hút người tiêu dùng khắp nơi.
Giữa dòng chảy không ngừng của sông Hồng, mùa cá mòi không chỉ mang lại sinh kế cho ngư dân mà còn gìn giữ những giá trị văn hóa, lao động và ký ức của một vùng quê trù phú, tiếp tục sống động qua từng mùa thu hoạch.
