Với sự hỗ trợ tích cực từ chính quyền địa phương và nỗ lực không ngừng của cộng đồng dân cư, vùng đất xã đảo Tam Hải đang từng bước được đánh thức, chuyển mình theo hướng phát triển xanh, sạch và thân thiện với môi trường. Khát vọng vươn ra biển lớn từng ngày thôi thúc nơi đây khai phá tiềm năng du lịch còn đang ngủ quên.
Vị trí địa lý đặc biệt và tiềm năng du lịch
Nằm cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 100km về phía nam, xã đảo Tam Hải có vị trí địa lý khá đặc biệt khi tách biệt hoàn toàn với đất liền. Một mặt giáp biển và ba mặt còn lại giáp sông khiến việc di chuyển ra đảo chỉ có thể thực hiện bằng đường thủy thông qua phà, thuyền hoặc đò. Với diện tích 13,32km2 và dân số hơn 10.300 người, phần lớn cư dân nơi đây sinh sống dựa vào nghề biển truyền thống.
Tam Hải là địa phương đặc biệt do có yếu tố đặc thù nên không sáp nhập với các xã, phường lân cận và vẫn giữ nguyên tên gọi cũ sau khi hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hiện tại, việc đầu tư phát triển du lịch tại đây đang cần sự đồng bộ và những động lực mạnh mẽ hơn nữa để biến "viên ngọc thô" này thành điểm đến xanh, hấp dẫn của thành phố Đà Nẵng và khu vực miền Trung.
Danh thắng địa chất độc đáo Bàn Than-Hòn Mang-Hòn Dứa
Tam Hải sở hữu nhiều danh lam thắng cảnh hoang sơ, kỳ vĩ với điểm nhấn đặc biệt là danh thắng Bàn Than-Hòn Mang-Hòn Dứa. Khu vực này đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam (cũ) xếp hạng danh thắng cấp tỉnh vào ngày 20/9/2017 và được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích quốc gia vào ngày 24/2/2023.
Theo các nhà khoa học, danh thắng này có niên đại lên đến khoảng 400 triệu năm. Hình dạng và màu sắc của các bậc đá nơi đây là biểu hiện rõ nét của quá trình tiến hóa vỏ Trái đất, liên quan mật thiết đến sự hình thành và tách giãn của Biển Đông. Đặc biệt, khu vực mang lại giá trị to lớn đối với việc nghiên cứu và làm sáng tỏ các giai đoạn phát triển địa chất của vỏ Trái đất.
Bàn Than-Hòn Mang-Hòn Dứa được đánh giá là danh thắng địa chất đặc biệt, hiếm gặp tại Việt Nam. Trong đó, Bàn Than là khối núi nhô ra phía biển với hình dạng bằng phẳng độc đáo. Hòn Mang và Hòn Dứa là hai đảo tách rời, nằm giữa biển, cách Bàn Than chỉ vài trăm mét về phía đông nam. Hòn Mang có diện tích khoảng 2ha, trong khi Hòn Dứa rộng hơn 11ha.
Đáng chú ý, toàn bộ khu vực này có những dải đá đen óng ánh, xếp chồng lên nhau, nhô lên giữa biển tạo nên một tuyệt tác thiên nhiên hoang sơ, huyền bí được hình thành qua hàng triệu năm sóng gió.
Ông Nguyễn Ngọc Thọ, Bí thư Chi bộ thôn Thuận An, xã Tam Hải cho biết thêm: "Bao bọc quanh danh thắng này là hệ sinh thái san hô rộng hơn 90ha với khoảng 100 loài khác nhau. Đây chính là nơi trú ngụ của 41 loài rong biển và 168 loài cá, trong đó có nhiều loài có giá trị kinh tế cao." Danh thắng Bàn Than-Hòn Mang-Hòn Dứa không chỉ là niềm tự hào mà còn là sinh kế quan trọng của người dân xã đảo.
Giá trị văn hóa, lịch sử phong phú
Tam Hải không chỉ có tiềm năng từ các giá trị tự nhiên mà nơi đây còn sở hữu nhiều di tích và điểm đến văn hóa, lịch sử đặc sắc. Có thể kể đến nơi ghi dấu Chi bộ An Hòa, Sân bay Hòa Long, Giếng nước cổ... Đáng chú ý nhất là nghĩa địa cá ông ở thôn Thuận An với hơn 500 ngôi mộ dành cho cá voi đã lụy vào bờ biển Tam Hải từ mấy trăm năm qua.
Đây là nghĩa địa cá ông duy nhất ở vùng biển miền Trung vẫn còn được lưu giữ và thờ cúng hằng năm, thể hiện nét văn hóa tâm linh độc đáo của cộng đồng ngư dân.
Phát triển du lịch cộng đồng và những thách thức
Nhận thấy tiềm năng to lớn để phát triển du lịch từ các giá trị tự nhiên, văn hóa và lịch sử, người dân Tam Hải đã mạnh dạn đầu tư phát triển các mô hình homestay, quán ăn và các dịch vụ du lịch cộng đồng, tạo thêm sinh kế bền vững.
Ông Trần Minh Tập, Trưởng thôn Thuận An, xã Tam Hải chia sẻ: "Các quán xá, homestay… mọc lên ngày càng nhiều đã làm thay đổi diện mạo làng quê ở xã đảo Tam Hải, đồng thời tạo thêm sinh kế ổn định cho người dân địa phương." Năm 2025, lĩnh vực du lịch-dịch vụ ở xã đảo đã mang lại nguồn thu ấn tượng hơn 60 tỷ đồng.
"Trước kia người dân đi đánh bắt hải sản về bán với giá khá rẻ, nay bán được giá gấp đôi vì các đầu nậu thu mua phục vụ nhu cầu của du khách. Xã đảo Tam Hải đang dần trở thành điểm đến lý tưởng cho du khách yêu thích khám phá và trải nghiệm thiên nhiên, mở ra cơ hội kinh doanh homestay, dịch vụ ăn uống và đưa đón khách, góp phần nâng cao đời sống người dân địa phương", ông Tập cho biết thêm.
Đầu tư hạ tầng và định hướng phát triển
Trước đây, xã đảo đã thực hiện Dự án cải tạo cảnh quan danh thắng Bàn Than-Hòn Mang-Hòn Dứa với tổng kinh phí hơn 3,7 tỷ đồng. Huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam (cũ) cũng đã đưa vào danh mục đầu tư công Dự án du lịch xã đảo Tam Hải với các hạng mục quan trọng như cầu tàu, bãi đỗ xe, khu vệ sinh, giải phóng mặt bằng... với tổng kinh phí 6,7 tỷ đồng.
Ngoài ra, Tam Hải dự kiến hình thành các tour du lịch chính, trọng tâm là tour trải nghiệm "Một ngày làm ngư dân xã đảo" nhằm khai thác bản sắc văn hóa độc đáo của địa phương.
Tuy nhiên, theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tam Hải Huỳnh Văn Cường, địa phương vẫn đối mặt với không ít thách thức: "Chúng tôi sở hữu nhiều tiềm năng nổi trội về cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa và vị trí địa lý đặc biệt. Tuy nhiên, việc khai thác du lịch vẫn chưa tương xứng với lợi thế vốn có, hoạt động du lịch còn nhỏ lẻ, thiếu định hướng dài hạn, hạ tầng phụ trợ chưa đồng bộ, sản phẩm du lịch hạn chế và chưa có thương hiệu đặc trưng của địa phương."
Hiện nay, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng được xác định sẽ là lợi thế, hướng đi lâu dài của xã đảo Tam Hải trong tương lai. Do đó, địa phương sẽ ưu tiên trong các nghị quyết, chương trình hành động, lồng ghép các nguồn lực cho việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật phục vụ du lịch.
"Chúng tôi mong muốn thành phố sẽ quan tâm hỗ trợ đầu tư, có cơ chế đặc thù để xã đảo vươn mình trong thời gian tới", ông Cường nhấn mạnh.
Kế hoạch phát triển bền vững
Để thúc đẩy phát triển du lịch, mới đây, xã Tam Hải đã kiến nghị thành phố Đà Nẵng xây dựng "Đề án phát triển du lịch xã Tam Hải giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2040", đồng thời đẩy mạnh thu hút đầu tư khai thác tiềm năng du lịch biển, đảo.
Mục tiêu chiến lược là phát triển du lịch xã đảo theo hướng bền vững - xanh - bản sắc, trở thành một điểm đến biển đảo đặc sắc của khu vực phía nam Đà Nẵng. Điều này dựa trên nền tảng giá trị cảnh quan tự nhiên như Bàn Than-Hòn Mang-Hòn Dứa, sông Trường Giang, hệ sinh thái ven biển cùng văn hóa ngư dân truyền thống đậm đà bản sắc.
Với sự quyết tâm của chính quyền địa phương và sự đồng lòng của người dân, Tam Hải đang từng bước hiện thực hóa khát vọng biến mình thành điểm đến du lịch xanh, hấp dẫn, góp phần vào sự phát triển chung của khu vực miền Trung.
